Η εμφάνιση του αγγελιαφόρου στη δεύτερη σκηνή του Β΄ επεισοδίου επιβάλλεται από την «ενότητα του τόπου». Αφού το σκηνικό δε μπορεί να αλλάξει, ο Ευριπίδης αναγκάζεται να χρησιμοποιήσει τον Αγγελιαφόρο, για να μεταφέρει στους θεατές και τα πρόσωπα του έργου όσα διαδραματίστηκαν στη σπηλιά. Στη σκηνή εμφανίζεται ένας από τους συντρόφους του Μενέλαου τη στιγμή ακριβώς που αυτός ετοιμαζόταν να φύγει. Η απροσδόκητη εμφάνισή του τη στιγμή που ο Μενέλαος ετοιμάζεται να φύγει χωρίς να έχει αναγνωρίσει την Ελένη θυμίζει την εμφάνιση των από μηχανής θεών, οι οποίοι εμφανίζονται και δίνουν τη λύση στο δράμα.
Γιατί ο Αγγελιαφόρος δεν αποκαλύπτει αμέσως το λόγο της άφιξής του; Ποια αφηγηματική τεχνική υπάρχει πριν την αγγελική ρήση;
Ο Αγγελιαφόρος δεν αποκαλύπτει (φανερώνει) αμέσως το λόγο της άφιξής του. Προηγείται ένας σύντομος διάλογος αρκετός να εξάψει την περιέργεια των θεατών και να κλιμακώσει την αγωνία των προσώπων που βρίσκονται στη σκηνή. Ο Αγγελιαφόρος αποφεύγοντας ν ανακοινώσει αμέσως το λόγο της παρουσίας του ενισχύει το ενδιαφέρον των θεατών και την αγωνία του Μενελάου και της Ελένης.
Η αφηγηματική τεχνική είναι αυτή της επιβράδυνσης, γιατί ο σύντομος διάλογος Μενελάου και Αγγελιαφόρου καθυστερεί την ανακοίνωση του γεγονότος της σπηλιάς.
Τι θέλει να δηλώσει ο Αγγελιαφόρος με τους στίχους 659-661;
Με τους πρώτους στίχους 659-661 ο Αγγελιαφόρος θέλει να δηλώσει ότι έχει να ανακοινώσει πολύ σημαντικά γεγονότα, αφού τον έστειλαν οι άλλοι να τον βρει. Βέβαια η περιπλάνηση ενός Έλληνα (του γεροϋπηρέτη του Μενελάου) σε μια εχθρική και αφιλόξενη χώρα (στην Αίγυπτο) για την αναζήτηση άλλου Έλληνα (του Μενελάου) φαίνεται αφύσική, αδιανόητη και επικίνδυνη. Η θεατρική όμως συμβατικότητα επιτρέπει στο λαχανιασμένο Αγγελιαφόρο να λέει τα πιο απίθανα πράγματα, ότι δηλαδή πήγε παντού, πράγμα επικίνδυνο για ένα ξένο. Με τη φράση του «με στείλαν οι σύντροφοί μας» (στ. 661) ο Αγγελιαφόρος έμμεσα υποδηλώνει την ταυτότητά του, ότι είναι ένας από τους συντρόφους του Μενελάου που σώθηκαν. Από τους στίχους 482-485 ο Μενέλαος έχει προετοιμάσει τους θεατές για την παρουσία των συντρόφων του. Στην αρχαία τραγωδία έπρεπε να δηλώνεται η ταυτότητα κάθε νέου προσώπου που εμφανιζόταν στη σκηνή και να δικαιολογείται η παρουσία του. Επομένως και στην περίπτωση του αγγελιαφόρου έχουμε έμμεση δήλωση της ταυτότητάς του («με στείλαν οι συντρόφοι μας»). Επίσης γίνεται φανερό ότι εμφανίστηκε για να πει κάτι σημαντικό.
«Εχάθηκε η γυναίκα σου» (στ. 667)
Η πληροφορία του Αγγελιαφόρου είναι πολύ σημαντική γιατί:
1. Λύνει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Μενέλαος και τον έκανε ν αποφύγει την Ελένη μετά την πρώτη αναγνώριση.
2. Θα οδηγήσει στη δεύτερη αναγνώριση της Ελένης απ΄ τον Μενέλαο.
στ. 667-668: Στον στίχο αυτόν έχουμε τραγική ειρωνεία. Ο Αγγελιαφόρος νομίζοντας πως το είδωλο είναι η γυναίκα του Μενελάου ανακοινώνει την εξαφάνισή της, ενώ η αληθινή Ελένη είναι μπροστά του.
Τι τονίζουν τα λόγια του ειδώλου της Ελένης;
Τα λόγια του ειδώλου της Ελένης τονίζουν:
Α. Ότι αυτό υπήρξε όργανο και μέσο για την πραγματοποίηση της επιθυμίας των θεών (στ. 673 «ξεγελασμένοι από της Ήρας τα έργα»)
Β. Ότι ο Τρωικός πόλεμος έγινε για ένα είδωλο, για μια σκιά (στ. 674-675 «νομίζοντας πως την Ελένη ο Πάρης κρατούσε, όμως καθόλου δεν την είχε»). Εδώ ο ποιητής με το στόμα του ειδώλου καταδικάζει έμμεσα τον Τρωικό πόλεμο παρουσιάζοντας τους Έλληνες και τους Τρώες ν’αγωνίζονται για μάταια πράγματα.
Γ. Ότι η Ελένη δεν έχει σχέση με όσα της αποδίδουν (στ. 679-680) «Κι η δύσμοιρη Ελένη που δε φταίει, φορτώθηκε τις ντροπιαμένες φήμες». Εδώ το είδωλο αποκαθιστά την τιμή και την αξιοπρέπεια της Ελένης, κάτι πολύ σημαντικό. Ίσως είναι η σημαντικότερη δικαίωση της αληθινής Ελένης
στ. 690: Έχουν περάσει 17 χρόνια. Δέκα χρόνια έκανα οι Έλληνες να καταλάβουν την Τροία και εφτά χρόνια έχουν περάσει από την άλωσή της. Από τον στίχο 690 εώς τον 772 έχουν ένα αμοιβαίο της αναγνώρισης.
πρέπει όσα μας δίνουν,/ καλά ή κακά, οι θεοί να ακούμε (στ. 731-732): Αποφθεγματική φράση στην οποία συμπυκνώνεται η λαϊκή θρησκευτική αντίληψη πως οι θεοί δίνουν στους ανθρώπους τα καλά και τα κακά και εκείνοι πρέπει να τα δέχονται χωρίς να διαμαρτύρονται.
Τότε ποια μοίρα, ποιος θεός σε πήρε; (στ. 739): Ο Μενέλαος απαλλάσσει την Ελένη από την ενοχή.
Κι εμένα...τραβώντας (στ. 767-772): Στους στίχους αυτούς περικλείονται δύο βασικές ιδέες του έργου: η αγάπη για την πατρίδα και η συζυγική πίστη και αφοσίωση.
ας προσμένουν/ έτοιμοι στο γιαλό για τους αγώνες/ που 'χω να κάνω ακόμη, αν θα μπορέσω,/ καθώς ελπίζω, ετούτην απ' τη χώρα/ ν' αρπάξω (στ. 815-819): Στο σημείο αυτό προοικονομούνται γεγονότα που θα συμβούν αργότερα. Τα λόγια αυτά προετοιμάζουν τους θεατές και για την επόμενη σκηνή, όπου ο Μενέλαος και η Ελένη θα εκτιμήσουν την κατάσταση και τους κινδύνους που τους απειλούν.
Με τη φωτιά και τα πουλιά μαντείες/ τίποτα δεν αξίζουν (στ. 824-825): Στους στίχους αυτούς αναφέρονται δύο από τους τρόπους μαντικής τέχνης. Στη πρώτη περίπτωση οι μάντεις με τη φωτιά προέβλεπαν το μέλλον ή εξηγούσαν το παρελθόν παρακολουθώντας τον τρόπο με τον οποίο καίγονταν τα θύματα στη φωτιά, ενώ στη δεύτερη περίπτωση με τα πουλιά ερμηνεύοντας τις φωνές και το πέταγμα των πουλιών.
Ρόλος Αγγελιαφόρου
α. Η εμφάνισή του και η ανακοίνωση της είδησης για την ανάληψη του ειδώλου οδηγεί στην αναγνώριση.
β. Αποκαθιστά την τιμή της Ελένης.
γ. Καταδικάζεται μέσα από τα λόγια του ο πόλεμος (στ. 782, 829, 830)
δ. Εκφράζει τους προβληματισμούς του για διάφορα θέματα που απηχούν και προβληματισμούς του ίδιου του ποιητή (π.χ. για το θείο, τη μαντική κλπ)
Comments