Επιθετικός - Κατηγορηματικός προσδιορισμός

Επιθετικός προσδιορισμός

Το επίθετο μπορεί να προσδιορίζει ένα ουσιαστικό και να του δίνει μια ιδιότητα. Σε αυτή την περίπτωση λέμε ότι λειτουργεί σαν επιθετικός προσδιορισμός. Αυτός ο προσδιορισμός είναι στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση με το ουσιαστικό.

Επιθετικοί προσδιορισμοί μπορεί να είναι:

α. επίθετα, π.χ. Ο αυστηρός δάσκαλος τιμώρησε τον μαθητή. β. οι αντωνυμίες, π.χ. Θα τα πούμε άλλη φορά. γ. τα αριθμητικά, π.χ. Θα έρθουν δύο φίλοι μου. δ. οι μετοχές, π.χ. Έπεσαν τα μαραμένα φύλλα. ε. τα επιρρήματα με άρθρο, π.χ. Είναι στο κάτω συρτάρι. στ. οι προθετικές φράσεις (κυρίως με τις προθέσεις: από, για, με, χωρίς) που μπορούν να μετατραπούν σε επίθετο ή σε μετοχή π.χ. Έζησε μια ζωή με ανία (ανιαρή). Έφυγε χωρίς συνοδεία (ασυνόδευτος). ζ. τα ουσιαστικά που δηλώνουν ηλικία, επάγγελμα, εθνικότητα π.χ. Οι Γερμανοί στρατιώτες αιχμαλώτισαν πολλούς ανθρώπους. η. τα ονόματα των γεωγραφικών ή χρονικών όρων ή φυσικών φαινομένων, π.χ. Ο Αλιάκμονας ποταμός πλημμύρισε. Ουσιαστικοποίηση του επιθέτου Συχνά το ουσιαστικό που προσδιορίζει ο επιθετικός προσδιορισμός παραλείπεται, επειδή εννοείται εύκολα. Σε αυτή την περίπτωση ο επιθετικός προσδιορισμός παίρνει τη θέση του ουσιαστικού (ουσιαστικοποιείται). π.χ. Οι πλούσιοι καλοπερνούν. (εννοείται οι πλούσιοι άνθρωποι) Κατηγορηματικός προσδιορισμός

Λέγεται το επίθετο που προσδίδει στη λέξη που προσδιορίζει μια συγκεκριμένη και παροδική ιδιότητα, π.χ. Ήρθε χαμογελαστός, ο Νίκος.

Ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται:

α) κυρίως τα επίθετα, π.χ. Περπατάει με το κεφάλι σκυφτό. β) οι επιθετικές μετοχές, π.χ. Με κοίταζε με τα μάτια δακρυσμένα. γ) Χρησιμοποιούνται ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί τα επίθετα: όλος, ολάκερος, ολόκληρος, ακέριος, ατόφιος, μισός, μονός, διπλός, μόνος ή μοναχός (μου, σου, του), π.χ. Σας είπα όλη την αλήθεια.

=> Ο κατηγορηματικός προσδιορισμός είναι άναρθρος, ενώ το ουσιαστικό που προσδιορίζει είναι έναρθρο. Ασκήσεις

1. Να βρείτε τους κατηγορηματικούς ή επιθετικούς προσδιορισμούς των προτάσεων. α. Κατάχλωμος ο παπάς κοίταζε το νερό. β. Στο κοντάρι κρέμεται η σημαία σχισμένη. γ. Έφτασαν τα χαρούμενα παιδιά της τάξης. δ. Έφτασαν χαρούμενα τα παιδιά της τάξης. ε. "Θέλω να πιω όλο το Βόσπορο..." στ. Θέλω να μου φέρεις το κόκκινο τετράδιο. ζ. Κάτσε ήσυχα στην ακριανή πολυθρόνα! η. Περπατούσε με όλη την παρέα. θ. Μην περιμένεις ευεργεσία από τον άνθρωπο τον κακό. ι. Σήμερα θα φορέσω το μαργαριταρένιο κολιέ. ια. Τα Ελληνόπουλα είναι παχύσαρκα. ιβ. Τα παχύσαρκα Ελληνόπουλα δεν τρώνε πρωινό. ιγ. Το νόστιμο φαγητό σερβιρίστηκε στο τραπέζι. ιδ. Το φαγητό φαίνεται νόστιμο. ιε. Οι υποθερμιδικές τροφές θεωρούνται ακατάλληλες για τα παιδιά. ιστ. Είναι ακατάλληλες πολλές τροφές των σχολικών κυλικείων. ιζ. Πρέπει ν’ αποσυρθούν πολλά είδη ακατάλληλων τροφών από τα σχολικά κυλικεία. ιη. Η χοληστερίνη γίνεται επικίνδυνη όταν τα επίπεδά της αυξηθούν. ιθ. Η αύξηση των ορίων της χοληστερίνης μπορεί να προκαλέσει επιζήμιες παρενέργειες. κ. Για σήμερα σας προτείνουμε μια απλή συνταγή. κα. Μου φέρνεις εκείνο το παντελόνι. κβ. Πέταξε αμέσως τα δύο μαχαίρια. κγ. Σήμερα θα στρώσουμε τα ωραία μας χαλιά. κδ. Εμφανίστηκε με τα χέρα ματωμένα. κε. Φτάνουμε στον Πηνειό ποταμό. κστ. Θα μείνουμε κοντά σας για ένα μήνα. κζ. Έκρυψε τα λεφτά του στο κάτω συρτάρι. κη. Τα παπούτσια του είχαν διπλό πάτο. κθ. Πρώτοι έφτασαν οι Ισπανοί κατακτητές. λ. Φύσηξε επιτέλους το δροσερό αεράκι. 2. Στις παρακάτω προτάσεις να βρείτε τους επιθετικούς προσδιορισμούς και να σημειώσετε αν είναι επίθετα ή άλλες λέξεις που λειτουργούν ως επίθετα.

Δεν του αρέσουν τα πολύ αλατισμένα φαγητά.

Κανένα αναψυκτικό δεν μπορεί να συγκριθεί με ένα φρέσκο χυμό φρούτου.

Η φέτα προστίθεται συνήθως στις περισσότερες σαλάτες και στα μαγειρεμένα λαχανικά.

Για το κυρίως πιάτο θα μας φέρετε κρέας με μανιτάρια.

Γριά γυναίκα και μπορεί να μαγειρεύει για τόσους ανθρώπους.

Προσπαθεί εδώ και καιρό να χάσει επιπλέον κιλά, χωρίς αποτέλεσμα.

Το σπιτικό φαγητό είναι μαγειρεμένο σύμφωνα με τις γευστικές μας προτιμήσεις.

3. Να εντοπίσετε όλα όσα μπορούν τα χρησιμοποιηθούν ως επιθετικοί προσδιορισμοί:

Με κέρασαν λευκό κρασί.

Αυτή τη χαρά δεν ένιωσα ποτέ ξανά στη ζωή μου.

Το σχολείο μας επισκέφτηκαν δύο σύμβουλοι παιδαγωγικών θεμάτων.

Οι παντρεμένοι στρατιώτες υπηρετούν λιγότερο.

Γριά γυναίκα και φέρεται έτσι!

Ο Πηνειός ποταμός περνά από τα Τέμπη.

Οι Έλληνες αθλητές διακρίθηκαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες παίρνοντας μετάλλια.

Ανέβηκε στον πάνω όροφο.

Ήταν άνθρωπος με γνώση.

πηγή: Σαββάλας