Παρατακτική και Υποτακτική σύνδεση, ασύνδετο σχήμα

=> Στην παρατακτική σύνδεση δύο όμοιες προτάσεις (μία κύρια με μια άλλη κύρια ή μία δευτερεύουσα με μία άλλη δευτερεύουσα) παρατάσσονται η μία δίπλα στην άλλη και συνδέονται με τους λεγόμενους παρατακτικούς συνδέσμους π.χ και.

π.χ Ο Γιώργος έφαγε και μετά ντύθηκε (κύρια με κύρια)

=> Στην υποτακτική σύνδεση έχουμε μία κύρια και μία δευτερεύουσα πρόταση. Η εξαρτημένη –δευτερεύουσα υποτάσσεται στην κύρια, καθώς προσδιορίζει το πότε (χρόνος) έγινε αυτό που δηλώνει το ρήμα της κύριας. Οι προτάσεις συνδέονται με υποτακτικούς συνδέσμους , αλλά και αντωνυμίες (αναφορικές-ερωτηματικές) και επιρρήματα.

π.χ Θέλω να φάω, γιατί πεινάω. (κύρια με δευτερεύουσα)

=> Ασύνδετο σχήμα έχουμε όταν δύο προτάσεις μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη αλλά δεν υπάρχει κάποιος σύνδεσμος να τις ενώνει. Χωρίζονται με κόμμα.

π.χ Ο Γιάννης έφαγε, ντύθηκε, έφυγε.

Παρατακτικοί σύνδεσμοι

Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι	και, κι, ούτε, μήτε
​Διαχωριστικοί ή διαζευκτικοί	​ή, είτε
​Αντιθετικοί	αλλά, μα, παρά, όμως, μόνο (που) ωστόσο, ενώ, αν και, μολονότι
​Συμπερασματικοί	λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως, οπότε
Επεξηγηματικοί	​δηλαδή
Συγκριτικοί	παρά

Υποτακτικοί σύνδεσμοι

​Ειδικοί	​πως, που, ότι
Αιτιολογικοί	​γιατί, επειδή, αφού
​Χρονικοί	​όταν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου
​Υποθετικοί	​αν/ εάν, άμα
​Τελικοί	​να, για να
Εναντιωματικοί/ παραχωρητικοί	​αν και, ενώ, μολονότι
Αποτελεσματικοί ή Συμπερασματικοί	​ώστε (να), που
Ενδοιαστικοί	​μη(ν), μήπως
Βουλητικοί	​να

Ασκήσεις

1. Στις παρακάτω προτάσεις να χωρίσετε σε κύριες και δευτερεύουσες.

α. Όταν έμαθα ότι ξέρει καλά ιταλικά, του ζήτησα να μου κάνει μαθήματα.

β. Ανησυχεί μήπως οι νέοι ξεχάσουν την ελληνική ορθογραφία, διότι είναι εθισμένοι στη γλώσσα του διαδικτύου.

γ. Συνηθίζει να διαβάζει άρθρα γαλλικών εφημερίδων, για να μην ξεχάσει τα γαλλικά του.

δ. Υποστηρίζει ότι είναι απαραίτητο να μαθαίνουν οι νέοι τουλάχιστον δύο ξένες γλώσσες, ώστε να είναι ανταγωνιστικοί στην αγορά εργασίας.

ε. Φοβήθηκε μήπως το βιβλίο αυτό είναι πολύ δύσκολο για μαθητές δημοτικού, παρόλο που του το πρότεινε ο βιβλιοπώλης.

στ. Αν και δεν θέλει να πιέζει τους μαθητές, είναι υποχρεωμένος να βάζει πολλές εργασίες στο μάθημα της Νεοελληνικές Γλώσσες.

2. Να βρείτε το είδος της σύνδεσης στις παρακάτω προτάσεις.

Τελικά πήρε μέρος στους αγώνες και κέρδισε.

Η αξία του αθλητισμού εκτιμήθηκε πολύ νωρίς, επειδή συνδέεται με τον ίδιο τον άνθρωπο.

Ο Γιώργος γύρισε στο σπίτι, όταν τελείωσε την προπόνηση, και πήγε αμέσως για ύπνο.

Οι θεατές όρθιοι χειροκροτούσαν και επευφημούσαν τους αθλητές.

Ο Κώστας, ο Νίκος, ο Μιχάλης ασχολούνται με το μπάσκετ.

Οι ολυμπιακοί αγώνες καταργήθηκαν από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο, επειδή θεωρήθηκαν ειδωλολατρική συνήθεια.

Αυτή η ομάδα μας γέμισε χαρά, μας απογείωσε, μας τρέλανε.

Διάβασα πολύ αλλά δεν έγραψα καλά στο διαγώνισμα.

Αν και είναι άρρωστος, πήγε στη δουλειά.

Ήταν τόσο κουρασμένος, ώστε πήγε αμέσως για ύπνο.

Γύρισε στο σπίτι, έφαγε, άλλαξε και ξαναέφυγε.

3. Στο παρακάτω κείμενο να χωρίσετε τις περιόδους σε κύριες και δευτερεύουσες.

Περνώντας τους απότομους φιδίσιους δρόμους της Μεσσηνίας, τριάντα οκτώ χιλιόμετρα έξω από την Καλαμάτα, βρίσκεται η Καρδαμύλη. Η περιοχή δεν είναι και τόσο γνωστή σε πολύ κόσμο, οι λίγοι όμως που την ξέρουν την επισκέπτονται συχνά και μιλούν γι' αυτή με τα καλύτερα λόγια. Πρόκειται για ένα αυθεντικό μανιάτικο χωριό, όπως το αποδεικνύει το τοπίο, η αρχιτεκτονική και οι ίδιοι, λιγοστοί, κάτοικοί του. Η Καρδαμύλη σε μαγεύει ακόμα και από μακριά, καθώς, κατηφορίζοντας από το βουνό, την αντικρίζεις δίπλα σε μια καταγάλανη θάλασσα. Ένα από τα προνόμια της Καρδαμύλης είναι ότι συνδυάζει το βουνό - ο Ταϋγετος τη "σκιάζει" από τη μία πλευρά- και τη θάλασσα με τα πεντακάθαρα νερά. Είναι ιδανικός τόπος για αυτούς που αγαπούν την ήσυχη ζωή και το ψάρεμα, καθώς στα βαθιά νερά της θα βρείτε ροφούς, λυθρίνια, μπαρμπούνια και σμέρνες.