Θέμα του αποσπάσματος είναι η δράση των παιδιών στη διάρκεια της Κατοχής, τα οποία προξενούσαν με τον τρόπο του φθορές στα αυτοκίνητα των Γερμανών κατακτητών.
Δομή
1η: Γενάρης του 42… ο φόβος του είναι πράγμα άγνωστο, το αστείο η ζωή του: Το Γενάρη του 42 σε συνθήκες πείνας, κρύου και φόβου ο πιτσιρίκος αντιστέκεται.
2η: Βραδάκι στο Ζάππειο … Αφίτερζεν : Μια ομάδα πιτσιρίκων ξεγελούν ένα Γερμανό στρατιώτη και του κλέβουν με πονηριά τις ρεζέρβες του αυτοκινήτου.
3η: Κι ο Κύκλωπας … έγιναν άφαντοι: Η αποκάλυψη της απάτης και η εξαγρίωση του Γερμανού στρατιώτη.
=> Ο χειμώνας του '42 είναι η χειρότερη περίοδος της γερμανικής κατοχής με χιλιάδες θανάτους από την πείνα, τον βαρύ χειμώνα και τις γερμανικές βιαιοπραγίες. Φαίνεται από την εικόνα των τριών συμφορών, την πείνα, το κρύο και το φόβο που δίνει ο αφηγητής. Ο λαός όχι μόνο δεν γονατίζει από αυτά τα κακά, αλλά έχει το κουράγιο να αστειεύεται. Προβάλλεται έτσι ο ανυπότακτος, αγωνιστικός και γεμάτος αισιόδοξη διάθεση χαρακτήρας του ελληνικού λαού. Παράδειγμα, αποτελεί το μικρό παιδί που άφοβα γελά και πειράζει Γερμανούς και Ιταλούς.
=> Στην αρχή του κειμένου παρουσιάζεται μια γενική εικόνα των μικρών σαλταδόρων της Κατοχής, που τη συνιστούν: η εύθυμη, χιουμοριστική και πειραχτική διάθεσή τους καθώς και η φλυαρία και η αφοβία τους σε αντίθεση με τη γενική τραγική κατάσταση της σκλαβιάς, της πείνας και της ανέχειας. Τα παιδιά λοιπόν μιμούνται ειρωνικά το φασιστικό χαιρετισμό των Ιταλών, ξεροβήχουν στο πέρασμα των Γερμανών και μιμούνται τον αγέρωχο και υπεροπτικό βηματισμό τους.
=> Οι Γερμανοί αντιδρούν σκληρά και βίαια. Παρά τον χιουμοριστικό χαρακτήρα του κειμένου, ο συγγραφέας καταγράφει με ωμό και ρεαλιστικό τρόπο τη βαρβαρότητα των κατακτητών (ο Γερμανός που τσακίζει το χέρι του παιδιού στο γόνατό του).Έτσι καταλαβαίνουμε την κατάσταση που επικρατούσε στη σκλαβωμένη Ελλάδα. Όμως, οι Γερμανοί στρατιώτες παρ' όλη την αγριότητά τους είναι αφελέστατοι και εύπιστοι. Αυτή η αφέλεια φαίνεται στη συνομιλία του Γερμανού με το δεκάχρονο αγόρι. Ο Γερμανός πιστεύει ότι ο μικρός στα αλήθεια θέλει να ανάψει το τσιγάρο από το φανάρι του αυτοκινήτου, ενώ όταν ο πιτσιρίκος σβήνει και ξανασβήνει τον αναπτήρα για να κερδίσει χρόνο, ώστε η υπόλοιπη παρέα προκαλεί φθορές στο όχημά του, ενώ ο Γερμανός νομίζει ότι ο μικρός παίζει.
=> Ο αφηγητής εξιστορώντας τα γεγονότα, παρομοιάζει τους πρωταγωνιστές με μυθικά πρόσωπα. Ο Γερμανός οδηγός παρομοιάζεται με τον Κύκλωπα Πολύφημο και ο μικρός δεκάχρονος σαμποτέρ παρομοιάζεται με τον Οδυσσέα. Με τον παραλληλισμό αυτό ο αφηγητής δηλώνει την παντοδυναμία των Γερμανών σε σχέση με την αδυναμία του δεκάχρονου παιδιού. Όμως ο μικρός με την πονηριά και την πανουργία του, όπως ο Οδυσσέας, ξεγελάει τον γίγαντα και κερδίζει την άνιση μάχη.
Αφηγηματικοί τρόποι
Η αφήγηση γίνεται σε τρίτο πρόσωπο (τριτοπρόσωπη), ο αφηγητής δεν συμμετέχει στην ιστορία (ετεροδιηγητικός). Όμως σχολιάζει και είναι παρών γνωρίζοντας όλα όσα συμβαίνουν και εξωτερικά αλλά και εσωτερικά, αφού γνωρίζει τις σκέψεις των ηρώων. Είναι παντογνώστης αφηγητής. Σε ορισμένα σημεία ο αφηγητής απευθύνεται στον αναγνώστη στο β΄ πρόσωπο ενικού αριθμού.
Σχήματα Λόγου
Εικόνες (» Ο πιτσιρίκος προπάντων….την περπατησιά τους»)
Μεταφορές («σκελετωμένοι άνθρωποι»)
Παρομοίωση (Γιατί εκείνοι χυμούν σαν αετοί)
Προσωποποίηση («το κρύο, η πείνα και ο φόβος αγωνίζονται ποιο από τα τρία αυτά κακά θα καταφέρει να γονατίσει τον λαό»)
Αλληγορία («Παίρνει τα μέτρα του ο Πολύφημος…και ο Κύκλωπας απορεί»)
Ειρωνεία, υπερβολή (ο φόβος του είναι πράγμα άγνωστο)
Χρόνος: Δίνεται με ακρίβεια στην αρχή του κειμένου (Γενάρης '42)
Χαρακτηρισμός προσώπων
Ο πιτσιρίκος
1. Κεφάτος, φλύαρος, πειραχτήρι, μιμείται και σατιρίζει τους Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές, τους οποίους δεν δείχνει να φοβάται!
2. Αιφνιδιάζει, επιτίθεται την ώρα που ο Γερμανός δεν τον περιμένει και αρπάζει από αυτόν ό,τι μπορεί: ρεζέρβες, ψωμί.
3. Αντιστέκεται στον κατακτητή με όπλο την πονηριά, γιατί αν προσπαθήσει να επιτεθεί δοκιμάζει την βία και την κακοποίηση: Στις αρχές που πρωτομπήκαν, παιδιά πετροβόλησαν ένα αυτοκίνητο. Λυσσασμένος φρενάρισε και κατέβηκε ο Γερμανός. Έπιασε ένα. Άδραξε το χέρι του παιδιού, το ’φερε στο γόνατό του και το ’σπασε, όπως σπάζεις ένα ξύλο.
4. Οι πιτσιρίκοι ενδιαφέρονται να αρπάξουν ένα ξεροκόμματο από το γερμανικό φαγητό αλλά δεν αρκούνται σε αυτό. Προχωρούν σε οργανωμένες επιθέσεις. Σύμφωνα με τον συγγραφέα: ενδιαφέρεται πώς θα στραβώσει αυτόν το φοβερό Κύκλωπα, που τρέμει όλος ο κόσμος.
5. Γίνεται λοιπόν, πολυμήχανος, ευρηματικός αναζητώντας τρόπους να παγιδεύσει τον Γερμανό φρουρό. Χρησιμοποιεί την ειρωνεία και το χιούμορ, κάνει τον γελωτοποιό, αρκεί να ξεγελάσει τον αντίπαλο. Ο ομηρικός ήρωας τούτη τη φορά είναι ένα παιδάκι δέκα χρόνων.
6. Η δύναμή του πηγάζει από την παρέα του. Όπως ο Οδυσσέας στηριζόταν στους συντρόφους του, έτσι και ο πιτσιρίκος επιχειρεί έχοντας συνεργάτες, μια ολόκληρη παρέα παιδιών.
Ο Γερμανός
1. Είναι βίαιος, απάνθρωπος, γνωρίζει μόνο την βία και την επιβολή. Θεωρεί ανώτερο τον εαυτό του αλλά ταυτόχρονα παγιδεύεται και υποτιμά τους Έλληνες οι οποίοι αντιστέκονται. Με τη βία και την πείνα προσπαθεί να κάμψει την Αντίσταση των Ελλήνων. Απορεί μάλιστα γιατί οι Έλληνες αντιστέκονται και δεν υποτάσσονται.
2. Κακοποιεί ακόμη και μικρά παιδιά.
3. Ο Γερμανός που φρουρεί το φορτηγό=> είναι αφελής και ανόητος, υποτιμά τον πιτσιρίκο: τι κουτοί που είναι οι πιτσιρίκοι στην Ελλάδα.
4. Ο συγγραφέας τον παρομοιάζει με τον Ομηρικό Κύκλωπα: εκπροσωπεί έναν απολίτιστο και βίαιο άνθρωπο που περιφρονεί τους αδύναμους. Η ισχύς του που είναι η βία και η αγριότητα νικιούνται από την ευφυΐα και το πολυμήχανο πνεύμα που εκπροσωπεί ο πιτσιρίκος, ο Οδυσσέας της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Comments