Είναι η ιδιότητα του ρήματος να δείχνει αν το υποκείμενο ενεργεί ή παθαίνει κάτι ή απλώς βρίσκεται σε μία δεδομένη κατάσταση. Οι διαθέσεις είναι τέσσερις: η ενεργητική, η παθητική, η μέση και η ουδέτερη.
1. Ενεργητική: τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο ενεργεί. π.χ Ο Γιώργος γράφει ένα γράμμα.
2. Μέση:Τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργειά του επιστρέφει στο ίδιο. π.χ Η Μαρία πλένεται.
3. Παθητική: Τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο παθαίνει κάτι. π.χ Το σπίτι γκρεμίστηκε από τον ισχυρό σεισμό.
4. Ουδέτερη: Τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο ούτε ενεργεί ούτε παθαίνει κάτι, αλλά απλὠς βρίσκεται σε μία κατάσταση. π.χ Ο Δημήτρης κοιμάται/ Το παιδί πεινάει.
=> Οι φωνές αφορούν τη μορφή του ρήματος, ενώ οι διαθέσεις τη σημασία. Έτσι ένα ρήμα μπορεί να είναι ενεργητικής φωνής αλλά παθητικής διάθεσης. π.χ Τα χιόνια έλιωσαν από τον ήλιο.
Ασκήσεις
1. Να αναγνωρίσετε στα παρακάτω ρήματα τη φωνή:
α. Η βροχή ποτίζει τα χωράφια.
β. Ο Γιάννης στηρίχτηκε σε μια καρέκλα για να μην πέσει.
γ. Δεν ενδιαφέρεσαι για τίποτα.
δ. Η αποθήκη καταστράφηκε από την πυρκαγιά.
ε. Όλη την ώρα διψάει και πίνει ασταμάτητα νερό.
στ. Αυτό το σπίτι πουλιέται σε πολύ καλή τιμή.
ζ. Η Ρένα χορεύει και τραγουδάει υπέροχα.
η. Κάντε ησυχία! Τα παιδιά κοιμούνται.
θ. Τα χιόνια έλιωσαν ήδη στα βουνά.
ι Ο Πέτρος εργάζεται σκληρά για να συντηρήσει την οικογένεια του.
2. Να αναγνωρίσετε σε ποια φωνή είναι τα παρακάτω ρήματα:
θα πετάξω =>
πετάχτηκα =>
στείλε =>
θα γδυθεί =>
γδύσε =>
κατεβήκαμε =>
ξεχαστήκαμε =>
κοιταχτήκατε =>
δανείζεσαι =>
δάνεισα =>
3. Να βρεις σε ποια συζυγία ανήκουν τα ρήματα του κειμένου.
Τώρα ο κινηματόγραφος άρχισε να γεμίζει. Άντρες, γυναίκες και παιδιά όρμαγαν βιαστικοί και έτρεχαν ποιος να κάτσει στην καρέκλα που διάλεξε και φώναζε και τους δικούς του να κάτσουν δίπλα, ο πασατεμπάς διαλαλούσε τον πασατέμπο του: «Εδώ ο ζεστός κι ο φρέσκος», ο κύριος τελώνης φώναξε «Δυο τσιτσιμπίρες, παρακαλώ», γινόταν οχλοβοή κι από το γραμμόφωνο ακουγόταν δυνατά το τραγούδι....
4. Να εντοπίσετε στις παρακάτω προτάσεις τη φωνή και τη διάθεση στην οποία βρίσκονται τα ρήματα.
α. Άνοιξε το παράθυρο να μπει καθαρός αέρας.
……………………………………………………………………………..
β. Θεωρείται ένα από τα νέα μεγάλα ταλέντα του θεάτρου.
……………………………………………………………………………..
γ. Ετοιμάζεται να φύγει.
……………………………………………….…………………………….
δ. Μην κρύβεσαι. Τα έμαθα όλα.
…………………………………………………………………….……….
ε. Θα έρθεις να μας επισκεφτεί σύντομα.
………………………………………………………………………….…..
στ. Ζούσε για χρόνια μέσα στη φτώχεια.
………………………………………………………………………….…..
ζ. Μην ανακατεύεσαι σε ξένες υποθέσεις.
………………………………………………………………………….…..
η. Φάε το παγωτό σου γιατί θα λιώσει.
………………………………………………………………………………
θ. Έπειτα από τόσες ώρες πεζοπορίας πεινάσαμε πολύ.
………………………………………………………………………………
ι. Πολλά υπόγεια πλημμύρισαν από τα νερά της βροχής.
……………………………………………………………………………...
ια. Ο πρωταγωνιστής της ταινίας βραβεύτηκε για την ερμηνεία του.
………………………………………………………………………………
ιβ. Σοφίζεται συνεχώς διάφορες δικαιολογίες.
………………………………………………………………………………
ιγ. Παρακολουθεί κάθε βδομάδα μια θεατρική παράσταση.
………………………………………………………………………………
ιδ. Μη μιλάς δυνατά γιατί κοιμάται το μωρό.
……………………………………………………………………………….
5. Να γράψετε την χρονική βαθμίδα, τον χρόνο και το ποιόν ενέργειας των
ρημάτων:
α. Δυστυχώς πολλοί άνθρωποι πετούν τα σκουπίδια στο δρόμο.
β. Έγραψε μια επιστολή.
γ. Θα προσπαθήσει να με διαβάλει.
δ. Φωνάζει, για να τον φοβηθούμε.
ε. Όταν έρθουν αυτοί, εγώ θα έχω φύγει.
στ. Ο υπουργός είχε προβάλει το έργο του
6. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις μεταφέροντας τα ρήματα στους
χρόνους που σας δίνονται:
α. Είχε γίνει ολόκληρη συζήτηση για αυτό το θέμα.
Ενεστ:……………………………………………………………………………
Αόριστ:…………………………………………………………………………
β. Θα σου στείλω χρήματα.
Παρατατ………………………………………………………………………
Αόριστ………………………………………………………………………….
γ. Μου δανείζεις το ποδήλατό σου;
Εξακολ. Μέλ……………………………………………………………..
Στιγμ. Μέλ…………………………………………………………………
δ. Ο πατέρας διάβασε την εφημερίδα.
Παρατατ……………………………………………………………………..
Παρακειμ……………………………………………………………………
ε. Ετοιμάζεστε για ταξίδι;
Παρατατ……………………………………………………………………...
Αόριστ………………………………………………………………………….
στ. Η μητέρα καθάρισε το σπίτι.
Παρακείμ…………………………………………………………………….
Συντελ. Μέλ……………………………………………………………..
ζ. Φοβούνται πολύ τα αεροπλάνα.
Αόριστ………………………………………………………………………….
Στιγμ. Μέλ………………………………………………………………..
7. Να κάνετε τις παρακάτω χρονικές αντικαταστάσεις:
έχουμε δεθεί:
χτυπήθηκα:
λούζονται:
θα βάφεσαι:
γράφεσαι:
υψώθηκαν:
λυπάμαι:
έχουμε σκεφτεί:
κατατάσσεται:
εμφανίστηκε:
περιγράφονται:
ἐβλαψες:
κρίθηκε:
θα έχω πλύνει:
8. Να γράψεις τα ρήματα στο χρόνο και στο πρόσωπο που ζητούνται:
Κρύβω: γ’ ενικό αορίστου =>
Ζωγραφίζω: γ’ πληθυντικό υπερσυντελίκου =>
Τρέχω: β΄ ενικό παρακειμένου =>
Απλώνω: β’ πληθυντικού παρατατικού =>
Προσέχω: β’ ενικό παρακειμένου =>
Πιάνω: γ’ πληθυντικό αορίστου =>
Μαζεύω: γ’ ενικό εξακολουθητικού μελ. =>
Αγαπώ: α’ ενικό συντελεσμένου μελ. =>
Ανοίγω: α’ πληθυντικό συνοπτικού μελ. =>
Φωνάζω: β’ πληθυντικό παρατατικού =>
Κλαίω: α’ ενικό αορίστου =>
Γυρίζω: β’ ενικό εξακολουθητικού μελ. =>
Δένω: γ΄ενικό συντελεσμένου μελ. =>
9. Να γράψεις τα ρήματα στον παρακείμενο.
ανοίγομαι =>
πληρώνομαι =>
βάφομαι =>
στρώνομαι =>
γράφομαι =>
διαβάζομαι =>
υψώνομαι =>
χαίρομαι =>
λυπάμαι =>
10. Να γράψετε τα παρακάτω ρήματα στους χρόνους που ζητούνται διατηρώντας τη φωνή, το πρόσωπο και τον αριθμό.
Comments