Τα είδη των προτάσεων

Τα είδη των προτάσεων ανάλογα με τα συστατικά τους

1. Απλή πρόταση: περιέχει μόνο τους κύριους όρους (υποκείμενο, ρήμα αντικείμενο ή κατηγορούμενο). Έχει τις εξής μορφές:

α. Υποκείμενο + ρήμα: Το κορίτσι κοιμάται. β. Υποκείμενο + ρήμα + αντικείμενο: Ο μαθητής διαβάζει βιβλία. γ. Υποκείμενο + ρήμα + άμεσο αντικείμενο + έμμεσο αντικείμενο: Η δασκάλα διδάσκει τα παιδιά γραμματική. δ. Υποκείμενο + ρήμα + κατηγορούμενο: Η Ελένη είναι έξυπνη.

2. Ελλειπτική πρόταση: όταν λείπει ένας από τους βασικούς όρους της πρότασης, γιατί εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα π.χ Τι κάνεις;

3. Επαυξημένη πρόταση: Εκτός από τους κύριους όρους έχουν και προσδιορισμούς (επίθετα, επιρρήματα κ.α) π.χ Το πρωί τα παιδιά τρώνε όλο τους το πρωινό.

4. Σύνθετη πρόταση: Είναι οι προτάσεις που έχουν περισσότερα από ένα υποκείμενα, αντικείμενα ή κατηγορούμενα.

π.χ Η Μαρία και ο Γιάννης παίζουν. (2 υποκ.) Ο μαθητής διαβάζει μαθηματικά και ιστορία (2 αντικ.) Η δασκάλα είναι ευγενική και καλοσυνάτη (2 κατηγ.)

Τα είδη των προτάσεων ως προς τη σημασία, το περιεχόμενό τους

1. Αποφαντικές: οι προτάσεις στις οποίες δίνεται μία πληροφορία ή διατυπώνεται μία κρίση π.Χ Σήμερα πήγαμε εκδρομή.

2. Ερωτηματικές: οι προτάσεις με τις οποίες διατυπώνεται μια ερώτηση για κάτι π.χ Πότε θα γυρίσεις;

3. Προστακτικές: οι προτάσεις στις οποίες δηλώνεται επιθυμία, προσταγή, προτροπή, απαγόρευση, παράκληση, ευχή π.χ Μην μιλάς έτσι.

4. Επιφωνηματικές: οι προτάσεις με τις οποίες εκφράζεται ένα έντονο συναίσθημα π.χ Τι ωραία μέρα σήμερα!

Τα είδη των προτάσεων ως προς την ποιότητά τους

1. Καταφατικές: οι προτάσεις που δηλώνουν κάτι θετικό π.χ Το μάθημα είναι εύκολο.

2. Αρνητικές: οι προτάσεις που δηλώνουν κάτι αρνητικό π.χ Δεν διάβασα για αύριο.

Ασκήσεις

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως προς τα συστατικά τους

Ο Γιώργος διαβάζει ένα βιβλίο.

Ο ήλιος έδυσε.

Το παγωτό έλιωσε.

Η Μαρία και η Γιώτα είναι φίλες.

Το σπίτι της οικογένειάς μου είναι μεγάλο.

Η Μαρία κρατούσε σφιχτά έναν μεγάλο φάκελο.

Ο Κώστας και ο Γιάννης είναι φίλοι.

Τι κάνεις;

Το δωμάτιο είναι φωτεινό και ευρύχωρο.

Έλα μέσα.

Τα παιδιά παίζουν ποδόσφαιρο και μπάσκετ.

Ο αδελφός μου άνοιξε την πόρτα και το παράθυρο.

Ο μαθητής διαβάζει το βιβλίο.

Η ζωή είναι απρόβλεπτη.

Ο καθένας είχε τις δικές του απαιτήσεις.

Το αυτοκίνητο της Μαρίας είναι καινούριο και πολύ ακριβό.

Η Μαρία είναι γενναιόδωρη.

Η όμορφη δασκάλα είναι πολύ αγαπητή από τα παιδιά.

Η παράσταση θεωρείται εξαιρετική.

Τα ταξίδια στο εξωτερικό προσφέρουν νέες εμπειρίες.

Δε θα έρθεις;

Το μάθημα αρχίζει σύντομα.

Η μητέρα είχε ψήσει ψάρια.

Η μπλούζα σκίστηκε εντελώς.

Το σπίτι του Γιάννη είμαι μεγάλο.

Πώς είσαι;

Η μαμά μαγειρεύει στην κουζίνα.

Ούτε ο Νίκος ούτε ο Αλέξης πήραν το βιβλίο.

Δε βρίσκω το μάθημα δύσκολο.

2. Να μετατρέψεις τις απλές προτάσεις σε επαυξημένες.

α. Η μαμά είναι κουρασμένη =>

β. Το παιδί παίζει =>

γ. Η παράσταση ήταν ενδιαφέρουσα =>

δ. Το μάθημα αρχίζει =>

ε. Ο μαθητής διαβάζει βιβλία =>

στ. Ο πατέρας φαινόταν χαρούμενος =>

ζ. Η Μαρία ακούει μουσική =>

η. Ο Γιώργος γράφει διαγώνισμα =>

θ. Ο παππούς ξεκουράζεται =>

ι. Ο καθηγητής υπαγόρευσε στα παιδιά την άσκηση =>

ια. Η Ελένη γελούσε =>

ιβ. Τα παιδιά φοβούνται =>

ιγ. Ο καθηγητής παραδίδει το μάθημα =>

3. Να μετατρέψετε τις επαυξημένες προτάσεις σε απλές:

α. Η μητέρα μαγειρεύει στην κουζίνα μουσακά =>

β. Τα παιδιά παίζουν στον κήπο ποδόσφαιρο =>

γ. Ο μαθητής έγραψε διαγώνισμα στα αρχαία ελληνικά σήμερα =>

δ. Η μέρα σήμερα ήταν φανταστική =>

ε. Τα περισσότερα παιδιά σήμερα, εκτός από τα μαθήματα του σχολείου, έχουν και άλλες πολλές υποχρεώσεις =>

στ. Τα ψηλά δέντρα έριχναν την πλούσια σκιά τους στην αυλή του μαγαζιού =>

ζ. Ο κήπος του σπιτιού μας θέλει καθάρισμα =>

η. Το ταβάνι του διαμερίσματος είχε πολλή υγρασία =>

θ. Οι μαθητές του σχολείου μας οργάνωσαν μια πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση σχετικά με το περιβάλλον =>

ι. Το σχολείο έκλεισε λόγω καταιγίδας =>

ια. Οι γονείς του Γιώργου είναι πολύ καλοί =>

ιβ. Τα μαθηματικά είναι ένα εξαιρετικά απαιτητικό μάθημα =>

ιγ. Ο Κώστας σπουδάζει ιατρική σε πανεπιστήμιο του εξωτερικού =>

4. Να χαρακτηρίσεις τις προτάσεις ως προς τη σημασία/το περιεχόμενό τους:

Είσαι καλά;

Τι όμορφος που είσαι!

Ο Γιάννης δουλεύει σκληρά.

Σε πόση ώρα θα φτάσουμε;

Μου δίνεις το μολύβι σου;

Μη μου μιλάς έτσι!

Σήμερα πήγαμε εκδρομή.

Να είσαι φρόνιμος στο σχολείο.

Κάτσε ήσυχος.

Ξέρετε που είναι η στάση του λεωφορείου.

Να έρθεις τώρα εδώ!

Οι εκλογές θα γίνουν την επόμενη Κυριακή.

Κλείσε το παράθυρο.

Τι ωραίος κήπος!

Πόσο όμορφα περάσαμε σήμερα!

Το ταξίδι διαρκεί πολλές ώρες.

Ο Γιάννης πήρε απουσία.

Μην προκαλείτε συνεχώς καυγάδες.

Θα περάσουμε ωραίο καλοκαίρι!

Φύγε αμέσως!

Η Άννα έχει αργήσει.

Οι τουρίστες απολαμβάνουν τα ελληνικά φαγητά.

Η παράσταση ήταν εξαιρετική.

Κρίμα που δεν ήρθες!

Μην αντιγράφετε στο διαγώνισμα.

Ο Πέτρος ανοίγει το παράθυρο.

Ας περάσουν και τα υπόλοιπα παιδιά στην αίθουσα.

5. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως προς την ποιότητά τους.

Δεν πεινάω.

Μην περάσεις σήμερα από εδώ.

Θέλω να πάω διακοπές.

Έγραψα πολύ καλά στο διαγώνισμα.

Ούτε η Μαρία ούτε η Άννα κατάλαβαν την άσκηση.

Δεν παίρνει στα σοβαρά τη ζωή του.

Οι συνέπειες ήταν οδυνηρές για εκείνον.

Τα σχολεία κλείνουν σε λίγες μέρες.

Το φαγητό ήταν υπέροχο.

Κανένας μαθητής δεν έγραψε άριστα.

Η Μαρία μπόρεσε να σπουδάσει γιατρός.

Μη μιλάς έτσι στους γονείς σου.

Δεν πρέπει να φέρεσαι με τέτοιο τρόπο.

Η γιαγιά και ο παππούς μένουν στην Κρήτη.

Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος ήρθαν να με δουν.

Δεν θέλω να ξαναπάω εκεί πέρα.

Τίποτα δεν αξίζει όσο η αγάπη.

Την ημέρα της γιορτής μου πήρα πολλά δώρα.

Τα γενέθλιά μου πλησιάζουν σε λίγες μέρες.

Αύριο θα πάω στον οδοντίατρο.

Δεν πέρασα στις εξετάσεις.

Μην αγγίζετε!

Το πλοίο έφυγε.

Δεν ήρθε ακόμα ο Γιάννης.