Αναφορικές προτάσεις

Αναφορικές λέγονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες (που, όποιος, ο οποίος, όσος, ό,τι) ή με αναφορικά επιρρήματα (όπου, που, όπως, πως, όσο, καθώς, σαν, ωσάν) και προσδιορίζουν κάποιον όρο άλλης πρότασης, ο οποίος είτε υπάρχει στην πρόταση είτε παραλείπεται και εννοείται.

Οι προτάσεις αυτές με βάση το συντακτικό τους ρόλο διακρίνονται σε ονοματικές και επιρρηματικές.

Ονοματικές

​Εισάγονται	​με αναφορικές αντωνυμίες (που, ο οποίος, όποιος, όσος, ό,τι)
Προσδιορίζουν	​έναν ονοματικό όρο μιας άλλης πρότασης
​Χρησιμεύουν ως	​υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο, ονοματικός προσδιορισμός

π.χ

1. Θα κάνω ό,τι μου ζητήσεις (αντικείμενο).

2. Όποιος συμφωνεί ας σηκώσει το χέρι του (υποκείμενο).

3. Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις (κατηγορούμενο).

4. Ο Αλκίνοος, που είναι καθηγητής, πήρε στη συνέχεια το λόγο (παράθεση).

Επιρρηματικές

​Εισάγονται	​με αναφορικά επιρρήματα (όπου, οπουδήποτε, όπως, όσο, οσοδήποτε, καθώς, σαν, ως, όποτε, οποτεδήποτε)
Προσδιορίζουν	​ένα επίρρημα ή έναν άλλο επιρρηματικό προσδιορισμό μιας πρότασης
Δηλώνουν	τόπο, χρόνο, τρόπο, ποσό, συμφωνία, εναντίωση, παραχώρηση, παρομοίωση

π.χ

1. Θα προχωρήσω, όπου με οδηγήσει η επιλογή μου αυτή (τόπος).

2. Δεν του μίλησε, όπως θα έπρεπε (τρόπος).

3. Θα πάμε εκδρομή στη Ρόδο, όποτε εσείς θέλετε (χρόνος).

4. Δε θα κάνω το χατίρι σου, όσο και αν επιμένεις (εναντίωση).

5. Θα παίξω μαζί σας μπάλα μόνο έτσι, όπως σου είπα (συμφωνία).

6. Θα δουλέψουμε εντατικά και μεθοδικά, όπως ακριβώς δουλεύουν τα μυρμήγκια (παρομοίωση).

Επιθετικές αναφορικές προτάσεις

1. Εισάγονται: ο οποίος, η οποία, που.

2. Πρόκειται για ονοματικές αναφορικές προτάσεις, οι οποίες χρησιμοποιούνται, για να προσδιορίσουν ένα ουσιαστικό και είτε βοηθάνε στη διάκριση και αναγνώρισή του είτε απλώς προσθέτουν μια πληροφορία σχετικά με αυτό.

3. Έχουν συντακτικό ρόλο παρόμοιο με αυτόν του επιθετικού προσδιορισμού.

π.χ

1. Η λύση που επέλεξες θα σου δημιουργήσει προβλήματα στη συνέχεια.

2. Το αυτοκίνητο, το οποίο αγόρασα πρόσφατα, είναι καταπληκτικό.

Οι επιθετικές αναφορικές προτάσεις μπορούν να είναι:

1. Προσδιοριστικές: όταν αποτελούν αναγκαίο προσδιορισμό στον όρο που προσδιορίζουν και τότε δε χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση που περιλαμβάνει τον προσδιοριζόμενο όρο π.χ. Το ρολόι που μου έκανες δώρο είναι πολύ ωραίο.

2. Προσθετικές: όταν δεν αποτελούν απαραίτητο συμπλήρωμα στον όρο που προσδιορίζουν και τότε χωρίζονται με κόμμα π.χ. Παρακολούθησα μια συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής, που με άφησε αδιάφορο.

	Ονοματικές	Επιρρηματικές
Εισάγονται	με τις αναφορικές αντωνυμίες: ο οποίος,-α,-ο, όσος-η-ο, οποιοσδήποτε, οσοσδήποτε	​με τα αναφορικά επιρρήματα: όπου, οπουδήποτε, όπως, όσο, οσοδήποτε, καθώς, σαν, ως, όποτε, οποτεδήποτε.
​Εξαρτώνται	​από ένα ρήμα και λειτουργούν συντακτικά ώς: 1. υποκείμενο του. 2. αντικείμενό του. 3. κατηγορούμενο.	​Από ένα ρήμα και δηλώνουν διάφορες επιρρηματικές σημασίας όπως: 1. χρόνο 2. τόπο 3. τρόπο
​Παραδείγματα	​1. Όποιος σέβεται τον εαυτό σου, σέβεται και τους άλλους. 2. Κάνε ό,τι νομίζεις.	​1. Θα πάμε στον κινηματογράφο όποτε μπορέσω 2. Θα πάμε διακοπές όπου επιθυμείς 3. Θα περάσουμε αυτό το απόγευμα όπως θέλετε.

Ασκήσεις

1. Να εντοπίσετε τις αναφορικές προτάσεις στο παρακάτω κείμενο, να τις χαρακτηρίσετε συντακτικά και να βάλετε κόμμα όπου χρειάζεται.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας συνασπισμός χωρών που περιλαμβάνει 27 κράτη- μέλη. Όσα κράτη επιθυμούν να ενταχθούν στην Ε.Ε. οφείλουν να πληρούν κάποιες προϋποθέσεις. Τα κράτη - μέλη πρέπει να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως ακριβώς ορίζουν οι διακηρύξεις της Ε.Ε. Όπου διαπιστώνεται καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων τα όργανα της Ε.Ε. παρεμβαίνουν και επιβάλλουν κυρώσεις.

Όποτε προκύπτουν σημαντικά οικονομικά ή κοινωνικά προβλήματα στις χώρες της Ε.Ε. οι εκπροσωποι των χωρών συνεδριάζουν και αναλαμβάνουν δράση, για να τα επιλύσουν από κοινού. Η Ε.Ε. βοηθά χρηματοδοτώντας όποιες χώρες επιδιώκουν να πραγματοποιήσουν αναπτυξιακά προγράμματα. Το κοινό νόμισμα των χωρών της Ευρωζώνης είναι το ευρώ το οποίο η Ελλάδα υιοθέτησε το 2001.

Κάθε πέντε χρόνια γίνονται στη χώρα μας ευρωεκλογές από τις οποίες αναδεικνύονται οι ευρωβουλευτές που θα μας εκπροσωπήσουν στο Ευρωκοινοβούλιο. Στο Ευρωκοινοβούλιο συμμετέχουν βουλευτές από όλα τα κράτη- μέλη οι οποίοι συνεδριάζουν για τα θέματα και τα κοινά προβλήματα που αφορούν τις χώρες της Ευρώπης.

2. Στο παρακάτω κείμενο να συμπληρώσετε τα κενά με που ή πού.

Αυτοί …… μιλούν για το όραμα της ενωμένης Ευρώπης δεν εννοούν μόνο την οικονομική ένωση των χωρών ….. την αποτελούν. Συχνά γίνεται συζήτηση σχετικά με το … οφείλεται η δυσκολία των χωρών να αποκτήσουν ενιαία πολιτική και σε άλλους τομείς.

Τα κράτη της Ευρώπης πρέπει να εστιάσουν σε αυτά …. τα ενώνουν αλλά και να προσδιορίσουν…. διαφωνούν, ώστε να προσπαθήσουν σε τομείς όπως η παιδεία, η κοινωνική πρόνοια, ο πολιτισμός και η εξωτερική πολιτική μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη όλων των ευρωπαϊκών κρατών. Αυτό υποστηρίζουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες απαντώντας σε αυτούς ….. αναρωτιούνται…. μπορεί άραγε να βοηθήσει η ουσιαστική ένωση της Ευρώπης.

3. Στις παρακάτω φράσεις να συμπληρώσετε τα κενά με ότι ή ό,τι.

α. Πιστεύω …. η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη ήταν προς όφελός της.

β. Η οικονομική ενίσχυση που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι…. ακριβώς χρειάζεται η ελληνική οικονομία για να ανακάμψει.

γ. Οι ευρωπαίοι ηγέτες ανακοίνωσαν …. θα βοηθήσουν την Ελλάδα να ξεπεράσει την κρίση.

δ. Το πρόβλημα είναι …. η ανεργία καλπάζει σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ε. Ο Γάλλος ευρωβουλευτής δήλωσε πως ….. θέλει να πει θα το ανακοινώσει πρώτα στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και μετά στα Μ.Μ.Ε.

στ. Αν δεν δραστηριοποιηθούν και οι ίδιοι οι Έλληνες, ….. και να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, για να βοηθήσει την Ελλάδα, δεν αρκεί.

ζ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι βέβαιο…. μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη του πολιτισμού.

4. Να υπογραμμίσετε τις αναφορικές ονοματικές προτάσεις στις περιόδους που ακολουθούν και να βρείτε το συντακτικό τους ρόλο.

Όποιος βιάζεται, σκοντάφτει.

Θα λέω ό, τι θέλω εγώ.

Ο δάσκαλος που ήρθε φέτος στο σχολείο μας είναι πολύ καλός.

Θα περάσουν το μάθημα μόνο όσοι διαβάσουν.

Φέτος πήρα ό,τι ήθελα.

Μπορείς να επιλέξεις όποιους θέλεις.

Η Μαρία, η οποία είναι οδοντίατρος, φέτος κάνει μεταπτυχιακό

Η κόρη του είναι ό, τι πολυτιμότερο έχει.

Σταμάτα να κάνεις πάντα ό, τι σου λένε οι άλλοι.

Όσοι το επιθυμούν μπορούν να γίνουν μέλη της ομάδας μας.

Να πάρει όποιος θέλει.

Κάνε ό,τι σου αρέσει.

Όσοι θέλουν μπορούν να παρακολουθήσουν το μάθημα.

Πέταξαν τα φρούτα που σάπισαν.

Όποιος ζητάει τα πολλά, χάνει και τα λίγα.

Ο Γιώργος, ο οποίος κατάγεται από την Αθήνα, σπουδάζει φέτος στη Θεσσαλονίκη.

5. Να βρείτε τι δηλώνουν οι παρακάτω αναφορικές επιρρηματικές προτάσεις, αφού πρώτα τις εντοπίσετε.

Μας αρέσουν τα επικίνδυνα σπορ, που μας ανεβάζουν την αδρεναλίνη.

Να πάμε ένα ταξίδι, που να σου μείνει αξέχαστο.

Όποτε πάω στο χωριό μου, περνάω τέλεια.

Μπορούμε να πάμε όπου θέλεις.

Προσπαθήσαμε όσο μπορούσαμε να σώσουμε την κατάσταση.

Χρειαζόμαστε ένα μηχάνημα, που να μπορούμε να δουλεύουμε ευκολότερα.

Όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, δέκα μέρες κοσκινίζει.

Όσο κι αν το παιδεύεις, δεν θα τα καταφέρεις.

Όποτε φύγετε, ειδοποιήστε με.

Όπως μου φέρεσαι, θα φέρομαι.

Φάε όσο θες.

Ψάξαμε οπουδήποτε φανταστείς.

Όπου ο αέρας είναι μολυσμένος, οι άνθρωποι υποφέρουν

Το καλοκαίρι θα πάμε οπουδήποτε θέλεις.

Τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα περίμενα.

6. Να βρείτε το είδος των αναφορικών προτάσεων.

Ο αέρας που αναπνέουμε είναι μολυσμένος. Ο χαρακτήρας των ανθρώπων, τους οποίους συναντάμε, είναι πολλές φορές περίεργος. Όποιος θέλει ας φύγει. Θα πάμε όποτε θέλουμε. Οτιδήποτε πεις είναι σε βάρος σου. Πήραμε ό,τι βρήκαμε μπροστά μας. Κοιμήσου όπως θέλεις. Φώναζε με τα ονόματά τους όσους είχαν δηλώσει συμμετοχή. Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις. Θα πάμε όπου θέλεις. Να έρθετε όποτε θέλετε. Να περάσουν μπροστά όσα παιδιά δε βλέπουν καλά. Κάθισε όπως σε βολεύει. Θα έρθω μαζί σου όπου πας. Το σπίτι της Ελένης, που είναι χτισμένο πάνω στο κύμα, είναι υπέροχο. Κάνε μου όποιες ερωτήσεις θέλεις. Χτυπούσε αδιάκριτα οποιονδήποτε έβλεπε μπροστά του. Η εκκλησία που βλέπεις είναι πολύ παλιά. Όποιος βιάζεται σκοντάφτει.

7. Να βρείτε το συντακτικό ρόλο των αναφορικών που υπάρχουν στις ακόλουθες περιόδους λόγου.

α. Αυτοί είναι οι μαθητές που παρατήρησε ο καθηγητής.

β. Σας έφερα τις εφημερίδες που ζητήσατε.

γ. Οι μαθητές που ήρθαν για πρώτη φορά στο σχολείο μας προσαρμόστηκαν γρήγορα.

δ. Στις κορφές των βουνών, απ’ όπου το μάτι αγκαλιάζει την απέραντη θάλασσα, υπάρχουν ερείπια από αρχαίες ακροπόλεις.

ε. Στις μέρες μας αναπτύχθηκε πολύ ο πολιτικός τύπος, του οποίου κύριος σκοπός είναι η διάδοση πολιτικών ιδεών.

στ. Στις εφημερίδες βρίσκουμε όλα τα θέματα για τα οποία ενδιαφερόμαστε.

ζ. Τα παιδιά με τα οποία παίζω είναι συμμαθητές μου.

η. Θα πάμε εκεί που ήμασταν και χτες;