Ονοματικές Δευτερεύουσες προτάσεις

Ονοματικές προτάσεις: ισοδυναμούν με ονόματα. (ουσιαστικά, επίθετα, αντωνυμίες και μετοχές)

Λειτουργούν ως:

1. Υποκείμενο απρόσωπου ρήματος

2. Αντικείμενο

3. Ονοματικός προσδιορισμός: επεξήγηση, ομοιόπτωτος ή ετερόπτωτος προσδιορισμός

Αυτές είναι:

1. Ειδικές

2. Βουλητικές

3. Ενδοιαστικές

4. Πλάγιες ερωτηματικές

5. Αναφορικές

Ειδικές Προτάσεις

Εισάγονται με τους συνδέσμους ότι, που πως π.χ Μου είπε ότι τηλεφώνησε η γιαγιά.

Εξάρτηση από ρήματα (λεκτικά, αισθητικά, δηλωτικά, δεικτικά, γνωστικά, δοξαστικά) και περιφράσεις: λέω, ομολογώ, δηλώνω, ισχυρίζομαι, αισθάνομαι, νιώθω, αντιλαμβάνομαι, βλέπω, παρατηρώ, έχω τη γνώμη, έχω την πεποίθηση, είμαι βέβαιος, νομίζω, θεωρώ, πιστεύω, υποθέτω, φαντάζομαι, σκέφτομαι, υποψιάζομαι ειδοποιώ, πληροφορώ κλπ.

Συντακτικός ρόλος

1. Αντικείμενο στο ρήμα της κύριας πρότασης π.χ Πληροφορήθηκα ότι αύριο δεν έχουμε σχολείο.

2. Υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα π.χ Λέγεται ότι ο καιρός θα χαλάσει.

3. Επεξήγηση π.χ Κανείς δεν το γνώριζε αυτό, ότι μας παρακολουθούσαν.

4. Προσδιορισμός σε ουσιαστικά όπως η φήμη, η είδηση, η διάδοση, η γνώμη κλπ π.χ Η φήμη ότι θα γίνει απεργία αποδείχτηκε αληθινή.

Παρατηρήσεις

α. ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να συγχέουμε τον ειδικό σύνδεσμο ότι με την αναφορική αντωνυμία ό,τι (οτιδήποτε). π.χ Μου είπε ότι έφαγε (ειδικός σύνδεσμος). Κάνε ό,τι θέλεις (αναφορική αντωνυμία).

β. Ο ειδικός σύνδεσμος πως ΔΕΝ ΤΟΝΙΖΕΤΑΙ σε αντίθεση με το ερωτηματικό επίρρημα πώς που τονίζεται και εισάγει πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις π.χ Μου είπε πως θα έρθει (ότι θα έρθει δηλαδή και είναι ειδικός σύνδεσμος). Με ρώτησε πώς πήγε το διαγώνισμα (ερωτηματικό επίρρημα που εισάγει πλάγια ερωτηματική πρόταση).

γ. Ο ειδικός σύνδεσμος που (συχνότερα είναι αναφορική αντωνυμία) και δεν τονίζεται, ενώ το ερωτηματικό επίρρημα πού τονίζεται και εισάγει πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις.

π.χ. Άκουσες που έγιναν μεγάλες καταστροφές από την πλημμύρα; (= ότι [ειδικός σύνδεσμος])

Με ρώτησε πού έγιναν μεγάλες καταστροφές. (= σε ποιο μέρος [ερωτηματικό επίρρημα]).

Βουλητικές προτάσεις

Εισάγονται με τον σύνδεσμό να π.χ Δεν μπορώ να σου εξηγήσω τώρα.

Εξάρτηση από ρήματα δηλώνουν βούληση, επιθυμία, ικανότητα, εξαναγκασμό όπως θέλω, επιθυμώ, μπορώ/δεν μπορώ, ζητώ, προτρέπω, εμποδίζω, απαγορεύω, έχω σκοπό, είμαι πρόθυμος, έχω τη διάθεση κλπ.

Συντακτικός ρόλος:

1. Αντικείμενο στο ρήμα της κύριας π.χ Δεν μπορώ να καταλάβω την άσκηση.

2. Υποκείμενο απρόσωπων ρημάτων π.χ Απαγορεύεται να καπνίζεις σε κοινόχρηστους χώρους.

3. Επεξήγηση π.χ Αυτό μόνο σου ζητώ, να μη μου λες ψέματα.

4. Προσδιορισμός σε ουσιαστικά όπως επιθυμία, ανάγκη, σκοπός, απαίτηση ή επίθετα όπως έτοιμος, ικανός, πρόθυμος κλπ π.χ Η επιθυμία του να γυρίσει τον κόσμο δεν έσβησε ποτέ.

Παρατηρήσεις

α. Όταν πριν από το σύνδεσμο να υπάρχουν οι προθέσεις αντί, δίχως, χωρίς, από, με, σε οι βουλητικές προτάσεις έχουν επιρρηματική σημασία και λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί π.χ Συνεννοηθήκαμε χωρίς να πούμε λέξη( επιρρηματικός προσδιορισμός τρόπου). π.χ Ήταν ικανότατος στο να βρίσκει λύσεις.(επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς).

β. Μια πρόταση που εισάγεται με το να δεν είναι πάντα βουλητική· μπορεί να είναι ειδική (σπάνια), τελική, αποτελεσματική. Η διάκριση γίνεται με βάση το νόημα της πρότασης από την οποία εξαρτάται η δευτερεύουσα.

Ενδοιαστικές προτάσεις

Εισάγονται με τους συνδέσμους μην, μήπως π.χ Φοβάμαι μήπως δεν προλάβω

Εξάρτηση από ρήματα που δηλώνουν φόβο ή ανησυχία όπως φοβάμαι, ανησυχώ, αγωνιώ, προσέχω, έχω ανησυχία, έχω υποψία, έχω αγωνία.

Συντακτικός ρόλος:

1. Αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα π.χ Πρόσεξε μην κάνεις ξανά το ίδιο λάθος.

2. Σπανιότερα υποκείμενο σε απρόσωπα ρήμα και απρόσωπες εκφράσεις όπως με ανησυχεί π.χ Με ανησυχεί μήπως αναβάλει τη συνάντησή μας.

3. Επεξήγηση π.χ Έχει πάντα τον ίδιο φόβο, μήπως πάθουν κάτι τα παιδιά.

4. Προσδιορισμός σε ουσιαστικά όπως φόβος, ανησυχία, αγωνία κλπ π.χ Η ανησυχία της μην τυχόν δεν της έφταναν τα χρήματα ήταν αβάσιμη.

Ασκήσεις

1. Να εντοπίσετε το είδος των δευτερευουσών προτάσεων και να προσδιορίσετε το συντακτικό τους ρόλο.

Είναι σίγουρο ότι αύριο θα γράψουμε διαγώνισμα.

Διαδίδεται ότι θα εγκαταλείψει σύντομα τη χώρα.

Φοβάμαι μήπως δεν τα καταφέρω.

Παραδέχτηκε πως ήταν ένοχος.

Κανένας, δεν το ήξερε αυτό, ότι η Μαρία ήταν στο νοσοκομείο.

Μου είπαν ότι η παρέλαση θα ακυρωθεί.

Είναι γνωστό ότι οι εκλογές θα γίνουν το καλοκαίρι.

Ανησυχούσε μήπως χάσει τα χρήματά του.

Σκεφτόμουν μήπως δεν έρθω τελικά στη γιορτή του.

Λέγεται ότι έχουν πολλά χρήματα.

Τελικά κατάλαβα πως οι γονείς μου είχαν δίκιο.

Νομίζω ότι δεν με συμπαθεί καθόλου.

Ανησυχώ μήπως του συνέβη κάτι.

Δεν φοβάσαι μήπως θυμώσει με το αστείο σου;

Έκανε την διαπίστωση πως δεν ήταν όλοι το ίδιο πρόθυμοι να την βοηθήσουν.

Δεν επιτρέπεται να καπνίζεις στους διαδρόμους του νοσοκομείου.

Πρέπει να φύγω.

Θέλω να πάω διακοπές.

Φοβήθηκαν μήπως δεν ξαναγυρίσουν πίσω στην πατρίδα τους.

Διαδίδεται πως αύριο θα πάμε εκδρομή.

Απαγορεύεται να κάνετε θόρυβο σε ώρες κοινής ησυχίας.

Αυτό κυρίως φοβάται μήπως γράψει άσχημα στις εξετάσεις.

Ξέρω ότι με αγαπάει πολύ.

Πρόσεξε μην σε ξεγελάσουν και σου πάρουν τα χρήματα.

Δεν θέλω να φύγω από το σπίτι.

Απαγορεύεται να έχεις κινητό μέσα στην τάξη.

Δεν επιτρέπεται να μιλάς άσχημα στους καθηγητές σου.

2. Στις παρακάτω φράσεις να συμπληρώσετε τα κενά με ότι ή ό,τι.

α. Πιστεύω …. η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη ήταν προς όφελός της.

β. Η οικονομική ενίσχυση που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι…. ακριβώς χρειάζεται η ελληνική οικονομία για να ανακάμψει.

γ. Οι ευρωπαίοι ηγέτες ανακοίνωσαν …. θα βοηθήσουν την Ελλάδα να ξεπεράσει την κρίση.

δ. Το πρόβλημα είναι …. η ανεργία καλπάζει σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ε. Ο Γάλλος ευρωβουλευτής δήλωσε πως ….. θέλει να πει θα το ανακοινώσει πρώτα στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και μετά στα Μ.Μ.Ε.

στ. Αν δεν δραστηριοποιηθούν και οι ίδιοι οι Έλληνες, ….. και να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, για να βοηθήσει την Ελλάδα, δεν αρκεί.

ζ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι βέβαιο…. μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη του πολιτισμού.

3. Στο παρακάτω κείμενο να εντοπίσετε τα είδη των δευτερευουσών ονοματικών προτάσεων και να εξηγήσετε ποιος είναι ο συντακτικός τους ρόλος. Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας η ελληνική γλώσσα κατακλύζεται από ξένες λέξεις. Πολλές από αυτές είναι όροι που προέρχονται από την τεχνολογία. Καθώς τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα έχουν εισβάλει στη ζωή μας, έχουν μπει και οι αντίστοιχες λέξεις στο λεξιλόγιό μας. Οι πνευματικοί άνθρωποι δηλώνουν πως ανησυχούν μήπως η ελληνική γλώσσα αλλοιωθεί ανεπανόρθωτα. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν πως η ελληνική γλώσσα μπορεί να αφομοιώσει αυτούς τους όρους δημιουργικά. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, γίνεται προσπάθεια να μεταφραστούν οι όροι αυτοί στα ελληνικά. Βέβαια, δεν είναι πάντα δυνατό να γίνει αυτό με επιτυχία. Ακόμα και αν οι άνθρωποι των γραμμάτων βρουν ελληνικές λέξεις που αποδίδουν τη σημασία των ξένων, δεν είναι πάντα εύκολο να πειστεί το κοινό να χρησιμοποιεί αυτές τις λέξεις. Ο φόβος μήπως η ελληνική γλώσσα με το πέρασμα των χρόνων φθαρεί ανεπανόρθωτα και χαθεί ακούγεται ίσως υπερβολικός. Ωστόσο, όταν υιοθετούμε αλόγιστα ξένες λέξεις και ξεχνάμε να χρησιμοποιούμε τις αντίστοιχες ελληνικές, ο κίνδυνος της αλλοίωσης της γλώσσας είναι υπαρκτός. 4. Στο παρακάτω κείμενο να εντοπίσετε τις ειδικές προτάσεις και να προσδιορίσετε το συντακτικό τους ρόλο. «Γνωρίζουμε ότι σε λιγότερα από 5 χρόνια, ο ουρανός θα φιλοξενεί περίπου 2000 τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους. Φαίνεται πως στο κοντινό μέλλον θα μας εξυπηρετεί μόνο η ψηφιακή τεχνολογία. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν πως εμείς θα μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε όπως θέλουμε. Μας διαβεβαίωσαν πως οι δορυφόροι θα πιάνουν τη φωνή μας και θα τη στέλνουν στο συνομιλητή μας μόλις στρίψου-με την κεραία του τηλεφώνου μας στον ουρανό» 5. Να εντοπίσετε τις ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις και να προσδιορίσετε τον συντακτικό τους ρόλο.

Πήρα το μήνυμα, ότι με ήθελες για κάτι σοβαρό.

Μου ανακοίνωσε ότι πρέπει να φύγει.

Δεν ήθελα να τον βοηθήσω.

Φοβήθηκα μήπως τα πράγματα γίνουν χειρότερα.

Ισχυρίστηκε πως ήταν παλιά σε οικολογική οργάνωση.

Σκεφτόμουν μήπως τελικά δεν του αρέσει που μένει εδώ.

Είναι περιττό να ασχολούμαι με κάτι τόσο ασήμαντο.

Είχε μια απαίτηση, να δοθεί το δέμα έγκαιρα.

Διαδίδεται ότι η διευθύντρια του σχολείου παραιτήθηκε.

Είναι καλό να φέρεσαι με ευγένεια.

Δυστυχώς πρέπει να φύγεις.

Η μητέρα μια έγνοια είχε σήμερα να τελειώσει γρήγορα με τις δουλείες του σπιτιού για να έρθει στο σχολείο.

Έχω μια ανησυχία μήπως τελικά δεν είναι τόσο ειλικρινής όσο νομίζουμε.

Είναι φυσικό να θες και εσύ να ταξιδέψεις σε όλο τον κόσμο.

Αυτό τον ένοιαζε μόνο, μην αποτύχει στις εξετάσεις.

Τον έτρωγε η αμφιβολία αν θα κατάφερνε να ολοκληρώσει εγκαίρως την αποστολή του.

Είχε πάντα την απορία που βρήκε ξαφνικά χρήματα.

Του ανακοίνωσαν ότι από αύριο θα λειτουργεί κανονικά το τηλέφωνο.

Ισχυρίστηκε πώς δεν ήξερε τίποτα.

Δεν ήθελε να αποκαλύψει την αλήθεια.

Δεν είναι βέβαιο πότε θα τον συναντήσω.

Είναι άγνωστο πως κατάφερε να ξεφύγει από την αστυνομία.

Είναι απαραίτητο να καθαρίζεις τακτικά το δωμάτιό σου.

Μου είπε ότι θα έρθει οπωσδήποτε.

Αυτό θαυμάζω σε εσένα, πως παραμένεις τόσο ήρεμος.

Είναι άδικο να φορτωθεί τόσες ευθύνες.

Υπολογίζω ότι σε μία ώρα περίπου θα έχουμε φτάσει στο αεροδρόμιο.

Ανησυχούσε μήπως κάνει κάποιο λάθος στο διαγώνισμα.

Ξέρω ότι ενδιαφέρεσαι.

Κάθε μέρα είχε την ίδια αγωνία, μήπως δεν προλάβει το λεωφορείο.

Γνωρίζω ότι θα έρθουν οι παππούδες μου αύριο.

Ακούγεται ότι αύριο θα γίνει αιφνιδιαστικός έλεγχος

Πηγή: Ελληνοεκδοτική