Δομή και τρόπος ανάπτυξης παραγράφων

Δομή Παραγράφου

1. Θεματική πρόταση: Η πρώτη πρόταση της παραγράφου, όπου αναφέρεται το θέμα. 2. Λεπτομέρειες: Η ανάπτυξη του θέματος με επιχειρήματα και τεκμήρια. 3. Κατακλείδα: Το συμπέρασμα. Είναι η τελευταία πρόταση της παραγράφου. Συνήθως παραλείπεται.

Τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου

1. Ανάπτυξη με ορισμό.

Όταν πρόκειται για ορισμό, ο μαθητής θα πρέπει να ανιχνεύσει τα επιμέρους στοιχεία τους: α. οριστέα έννοια: η έννοια που πρέπει να οριστεί. β. γένος: η ευρύτερη έννοια στην οποία ανήκει η οριστέα έννοια. γ. ειδοποιός διαφορά: οι πληροφορίες εκείνες που διαφοροποιούν την οριστέα έννοια από τις υπόλοιπες έννοιες που ανήκουν στο ίδιο γένος.

Λέξεις κλειδιά: είναι, ορίζεται, αποτελεί, ονομάζεται, συνίσταται, καλείται κ.α.

2. Ανάπτυξη με διαίρεση.

Όταν πρόκειται για διαίρεση, ο μαθητής θα πρέπει να ανιχνεύσει τα επιμέρους στοιχεία τους: α. διαιρετέα έννοια: η έννοια που πρέπει να διαιρεθεί. β. διαιρετική βάση: τα κριτήρια με τα οποία γίνεται ο διαχωρισμός. γ. μέρη διαίρεσης: το αποτέλεσμα που προκύπτει.

Λέξεις κλειδιά: πρώτον- δεύτερον, το ένα - το άλλο, απαρτίζεται, διαιρείται κ.α

3. Ανάπτυξη με παραδείγματα

Λέξεις κλειδιά: λ.χ, π.χ, για παράδειγμα, όπως κ.α

4. Ανάπτυξη με σύγκριση - αντίθεση

Επισημαίνουμε πάντα στην τεκμηρίωση τις δύο έννοιες που συγκρίνονται. Ψάχνουμε ομοιότητες ή διαφορές μεταξύ δύο εννοιών.

Λέξεις κλειδιά: αντίθετα, ωστόσο, όμως, από τη μια πλευρά, από την άλλη, εξάλλου, αφενός/αφετέρου, ειδάλλως, παρόλο που, πάντως, διαφορετικά, ανεξάρτητα από το γεγονός που κ.α. 5. Ανάπτυξη με αιτιολόγηση

Αν η θεματική πρόταση είναι έτσι διαμορφωμένη, ώστε να με κάνει να αναρωτηθώ «γιατί», τότε ο τρόπος ανάπτυξης είναι η αιτιολόγηση. Αναφέρω παντα τι αιτιολογεί ο συγγραφέας.

Λέξεις κλειδιά: γιατί, επειδή, αφού, καθώς, διότι κλπ

6. Ανάπτυξη με αίτιο- αποτέλεσμα

Το αίτιο καταγράφεται συνήθως στη θεματική περίοδο και το αποτέλεσμα στις λεπτομέρειες.

Λέξεις κλειδιά: ως αποτέλεσμα, ως συνέπεια, απορρέει, προκύπτει, τελικά, έτσι κλπ.

7. Ανάπτυξη με αναλογία

Αναφέρουμε τα μέρη που ομοιάζουν και με τι. Ενδεικτικό παράδειγμα στην αναλογία είναι η παρομοίωση και η μεταφορά.

Λέξεις κλειδιά: μοιάζει, παρόμοια, όμοια, ανάλογα, όπως, έτσι και… κλπ

Ασκήσεις

1. Να βρείτε τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης των παρακάτω παραγράφων.

Ο σημερινός σύζυγος και πατέρας, δεν θέλει να σκεφτεί τον εαυτό του σε θέση ίση με τη γυναίκα του και να συνεργαστεί μαζί της για τα κοινά προβλήματα του σπιτικού τους. Αυτό συμβαίνει, γιατί πριν λίγα χρόνια ο τωρινός σύζυγος και πατέρας έζησε σαν παιδί, μέσα σε μια λειτουργική αυστηρότητα του οικογενειακού του περιβάλλοντος, η οποία τον είχε καταπιέσει κι ακόμα του είχε κάνει βίωμα ζωής, πως ο άντρας έχει την πρωτοκαθεδρία, είναι νοικοκύρης, ενώ η γυναίκα είναι η νοικοκυρά και το κοινωνικά ετερόνομο άτομο. Δεν τολμούσε να αντιμιλήσει στο γονιό, που ήταν η εξουσία. Ο διάλογος ήταν ανύπαρκτος, αφού ο νοικοκύρης αποφάσιζε για την τύχη των μελών της μονοκρατορικής οικογενειακής επικράτειας. (αιτιολόγηση) Η οικογένεια είναι κατ’ αρχήν η ένωση και συμβίωση δυο ανθρώπων διαφορετικού φύλου, που διαβιούν υπό κοινή στέγη και έχουν συναποδεχτεί ότι θα αντιμετωπίσουν από κοινού τα προβλήματα. Αντικειμενικός, όμως, σκοπός της οικογένειας είναι η τεκνοποίηση και η διαπαιδαγώγηση του νέου ανθρώπου. Από τη λειτουργία της η οικογένεια καθίσταται καίριος θεσμός, αφού μέσω αυτής διαιωνίζεται η κοινωνία τόσο βιολογικά όσο και ηθικά-πολιτισμικά. Έτσι, η οικογένεια έχει συναισθηματικό, οικονομικό, αναπαραγωγικό σκοπό. Είναι, με αλλά λόγια, ένας θεσμός, κύτταρο και θεμέλιο της κοινωνίας. (ορισμός) Τέλος, και άλλες εμπειρίες αποδείξανε ότι το μεγαλύτερο μέρος των ανθρώπων συγκρατεί ευκολότερα τα μηνύματα που επιβεβαίωναν την άποψή τους από εκείνα που την αντιστρατεύονται. Γι’ αυτό το λόγο γίνεται εν γένει αποδεκτό πως τ’ αποτελέσματα των μέσων μαζικής επικοινωνίας τείνουν, τις περισσότερες φορές, να ενδυναμώσουν και να σταθεροποιήσουν τις ήδη διαμορφωμένες γνώμες. Τα αποτελέσματα μεταστροφής δεν είναι ανύπαρκτα, αλλά είναι σπανιότερα. Ή - για να ακριβολογή-σουμε- είναι δυνατόν να υπάρξουν, όταν υιοθετηθούν γνώμες που τις εμφανίζουν ως νέες, ενώ είναι πάρα πολύ δύσκολο να πείσεις, όταν αντιτίθεσαι ανοιχτά σε προϋπάρχουσες αντιλήψεις. (αίτιο-αποτέλεσμα) Με την ξένη γλώσσα ερχόμαστε σε επικοινωνία, επιπόλαιη ή βαθύτερη, με τις ξενόγλωσσες λογοτεχνίες και με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Γιατί η γνώση μιας ξένης γλώσσας που μαθαίνουμε δε μας αποκαλύπτει μόνο, από τις άμεσες πηγές, τους θησαυρούς της σοφίας ενός ξένου λαού, τόσο απαραίτητες για μας· αν προσέξουμε την ιδιοτυπία της ξένης γλώσσας και μελετήσουμε την εθνική της λογοτεχνία, μας φέρνει σ' επαφή με τη σκέψη και την ιδιοφυΐα του λαού της· μας μεταφέρνει από τον ορισμένο και πάντα περιορισμένο ορίζοντα της μητρικής γλώσσας – που σα δική μας και γνώριμη από τη βρεφική ηλικία δε μας αφήνει συνήθως να πάρουμε απόσταση – σε ιδίωμα διαφορετικό. Μας πάει στην ψυχολογία και στη νοοτροπία άλλου λαού, διαφορετική από τη δική μας. Μας ανοίγει ένα νέο κόσμο και σα να μας χαρίζει μια καινούρια ψυχή. (αιτιολόγηση) Μια ανθρώπινη ψυχή χωρίς την πρέπουσα παιδεία μοιάζει με ένα μάρμαρο λατομεί-ου, που δεν αποκαλύπτει καμιά από τις ομορφιές του, ως τη στιγμή που η τέχνη του μαρμαρά αποκαλύψει τα χρώματα και φέρει στο φως κάθε απόχρωση, κηλίδα και φλέβα που περνά μέσα απ’ τον κορμό του. Με τον ίδιο τρόπο και η παιδεία, όταν επενεργήσει πάνω σ’ ένα έξοχο πνεύμα, μας αποκαλύπτει όλες τις κρυφές αρετές και τα προτερήματά του, που χωρίς μια τέτοια βοήθεια δε θα μπορούσαν να βγουν στο φως. (αναλογία) Η ποίηση μπορεί να διαιρεθεί αδρομερώς σε τρία μέρη: στην επική, στη λυρική και στη δραματική. Οι μορφές αυτές αντανακλούν τις πολίτικες και κοινωνικές συνθήκες, μέσα στις οποίες εμφανίστηκαν και αναπτυχθήκαν. Έτσι η επική ποίηση εκφράζει το πνεύμα και τα ιδανικά κατά την εποχή της βασιλείας, οπού η αγωνιστική διάθεση και η παλικαριά θεωρούνταν οι μεγαλύτερες αρετές του ανθρώπου. Αντίθετα, την ταραγμένη εποχή, που στα πράγματα βρίσκονταν οι ευπατρίδες αριστοκρατικοί, και κάτω από την απειλή των ναυτικών και των βιομήχανων, που με τον πλούτο τους κατακτούσαν όλο και περισσότερα πολιτικά δικαιώματα, αναπτύχθηκε η λυρική ποίηση. Αργότερα, στην εποχή της δημοκρατίας δημιουργείται μια νέα μορφή ποίησης, που αγκαλιάζει τις λαχτάρες και τους πόθους ολόκληρου του λαού, η δραματική ποίηση. (διαίρεση, σύγκριση-αντίθεση) Η έλλειψη δημοκρατίας δε συμβάλλει στην ομαλή λειτουργία της κοινωνίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του ναζισμού, οπού ο Χίτλερ σκότωσε εκατομμύρια ανθρώπους, κατέστρεψε μνημεία, είτε της φύσης, είτε ανθρώπινα καλλιτεχνήματα ανυπολόγιστης αξίας. Επίσης, και κατά την περίοδο της Επταετίας(1967-1974) στην Ελλάδα βασανίστηκαν πολλοί άνθρωποι, άλλοι φυλακίστηκαν, άλλοι εκτελέστηκαν, δεν είχε δικαίωμα να πει κανείς τη γνώμη του ελευθέρα. Αρά, καταλαβαίνουμε ότι η δημοκρατία ως αξία είναι απαραίτητή για την πρόοδο του ατόμου τόσο σε ατομικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. (παραδείγματα) Η εφηβική ηλικία παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την άνοιξη. Όπως στην άνοιξη παρατηρούνται διάφορες αλλαγές στη φύση, τα πάντα ανθίζουν και βρίσκονται σε κατάσταση ευφορίας, αλλάζουν όψη και ανανεώνονται, έτσι και στην εφηβική ηλικία η περίοδος εκείνη στη ζωή του ανθρώπου σηματοδοτεί ριζικές αλλαγές. (αναλογία) Γιατί αλήθεια διδάσκουμε τα αρχαία ελληνικά στα παιδιά που θέλουμε να μορφώσουμε, σε τόσες πολλές ώρες; Πρώτα απ’ όλα, γιατί είμαστε και εμείς Έλληνες. Από τον καιρό του Ομήρου ως σήμερα έχουν περάσει κάπου δυο χιλιάδες εφτακόσια χρόνια. Στους αιώνες που κύλησαν οι Έλληνες βρεθήκαμε συχνά στο απόγειο της δόξας, άλλοτε πάλι στα χείλια μιας καταστροφής ανεπανόρθωτης-νικήσαμε και νικηθήκαμε αμέτρητες φορές· δοκιμάσαμε επιδρομές και σκλαβιές· αλλάξαμε θρησκεία· στους τελευταίους αιώνες η τεχνική επιστήμη μετασχημάτισε βασικά τη μορφή της ζωής μας· και όμως κρατηθήκαμε Έλληνες, με την ίδια γλώσσα-φυσικά εξελιγμένη-, με τα ίδια ιδανικά, τον ίδιο σε πολλά χαρακτήρα και με ένα πλήθος στοιχεία του πολιτισμού κληρονομημένα από τα προχριστιανικά χρόνια. Στον πνευματικό τομέα κανένας λαός δεν μπορεί να προκόψει, αν αγνοεί την ιστορία του, γιατί άγνοια της ιστορίας θα πει άγνοια του ίδιου του ίδιου του εαυτού του. (αιτιολόγηση) Η σχολική ζωή στο δημιουργικό σχολείο θα μπορούσε να οργανωθεί με τρόπους που να ευνοούν τις πρωτοβουλίες, τις επιλογές, τις εργασίες των μαθητών σε θέματα που τους ενδιαφέρουν. Να ανατίθεται, για παράδειγμα, στους μαθητές η οργάνωση και παρουσίαση ορισμένων μαθημάτων, διάφορες εκθέσεις, έκδοση περιοδικού ή εφημερίδας, θεατρικές παραστάσεις, μουσικές παρουσίες, ομιλίες – συζητήσεις για θέματα επικαιρότητας, κοινωνικά ή πολιτικά, επιστημονικά, καλλιτεχνικά κτλ. Με λίγα λόγια, στο δημιουργικό σχολείο πρέπει να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή των μαθητών στις διαδικασίες μάθησης. (παραδείγματα) Τα Graffiti των αγοριών διακρίνονται ανάλογα με το περιεχόμενο σε δυο κατηγορίες. Η πρώτη εκφράζει τον θαυμασμό για κάποια δημοφιλή ελληνική ομάδα ποδοσφαίρου ή μπάσκετ και τη λατρεία τους για γνωστούς ποδοσφαιριστές ή μπασκετμπολίστες Έλληνες ή ξένους. Στη δεύτερη κατηγορία κυριαρχεί η μουσική. Αρκετοί μαθητές εκφράζουν με αυτά την αγάπη για κάποιον γνωστό τραγουδιστή και για νεανικά συγκροτήματα αναγράφοντας στίχους στα ελληνικά ή στα αγγλικά. (διαίρεση) Ένα σημαντικό πρόβλημα του καιρού μας είναι η μεγάλη αύξηση της εγκληματικότητας, ιδίως των νέων. Σε σημαντικό βαθμό οφείλεται στην έλλειψη υγιούς οικογενειακού περιβάλλοντος, στην απουσία διαπαιδαγώγησης και παραδείγματος που να εμπνέει πίστη στις ηθικές αξίες και να τους δίνει υγιείς στόχους και ιδανικά, στην ανεργία, στη χρήση ναρκωτικών και στην έκθεση σε μια υποκουλτούρα βίας, μέσα από τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. (αίτιο-αποτέλεσμα) Οι στίχοι ενός δημοτικού τραγουδιού μοιάζουν, θα μπορούσε να πει κανείς, με τους λιθόπλινθους ενός αρχαίου ισοδομικού τοίχου, που μπορούν να κάθονται και μόνο με το βάρος τους, χωρίς να υπάρχει συνδετική ύλη μεταξύ τους. Αν αφαιρεθούν μερικοί λιθόπλινοι, ο τοίχος εξακολουθεί να διατηρεί τη συνοχή και την αντοχή του. Έτσι και οι στίχοι του δημοτικού τραγουδιού· είναι αυτοτελείς και κάποιοι από αυτούς μπορούν να λείψουν από το τραγούδι, χωρίς συνέπειες για τη νοηματική ενότητά του. (αναλογία) Η προκατάληψη ορίζεται ως μια αρνητική στάση απέναντι στα μέλη μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας, στάση η οποία βασίζεται αποκλειστικά στη συμμετοχή τους στην ομάδα αυτή. Αναλυτικότερα, κάποιος που είναι προκατειλημμένος απέναντι σε μια ομάδα τείνει να αξιολογεί τα μέλη της με αρνητικό τρόπο, απλά και μόνο επειδή ανήκουν σε αυτή την ομάδα. Η προσωπικότητα, η συμπεριφορά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε συγκεκριμένου ατόμου παίζουν πολύ μικρό ρόλο εφόσον όλα τα μέλη της ομάδας έχουν μεταξύ τους ομοιογενή χαρακτηριστικά. (ορισμός) Η θέση των γυναικών στις κοινωνίες του δυτικού κόσμου είναι πολύ διαφορετική από τη θέση των γυναικών στις μουσουλμανικές χώρες. Στις χώρες τάξης Δύσης οι γυναίκες έχουν ίσα δικαιώματα με τους άνδρες και μπορούν να σπουδάζουν, να εργάζονται και να επιλέγουν τον τρόπο που ντύνονται, που μιλούν και, γενικά, τον τρόπο ζωής τους. Αντίθετα, στις μουσουλμανικές χώρες τα δικαιώματα των γυναικών είναι περιορισμένα και συνήθως αποφασίζουν οι άντρες για εκείνες. Επομένως, πρόκειται για δυο εντελώς διαφορετικές κοινωνίες σε σχέση με τη θέση της γυναίκας σε αυτές. (σύγκριση-αντίθεση) Αξιοπρόσεκτες, επίσης, είναι και οι επιπτώσεις αυτής της νέας αίσθησης του χρόνου στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παρατηρείται π.χ. δυσκολία συγκέντρωσης της προσοχής των παιδιών, όπως και υπερβολική κινητικότητα, αφού η καθημερινή ζωή δεν συμβαδίζει με το ρυθμό της τηλεοπτικής εικόνας. Πολύ φυσικό είναι να θεωρείται ανιαρό το σχολικό μάθημα, όπως και ο διάλογος στην οικογένεια, που τώρα έχει αντιπάλους τα κανάλια με τα ελκυστικά τους προγράμματα. Ας μην παραλείψουμε και τις ταινίες του Σαββατόβραδου, οι οποίες έχουν στοιχίσει σε πλήθος παιδιών την απουσία από τον κυριακάτικο εκκλησιασμό ή από το οικογενειακό τραπέζι. (παράδειγμα) Ένα χάσμα χωρίζει το Σωκράτη από τους σοφιστές. Ο Σωκράτης ζήτησε τη μία και καθολική έννοια, τη μία και καθολική αλήθεια, ενώ οι σοφιστές υποστήριζαν τις πολλές γνώμες για το ίδιο πράγμα. Επίσης και στον τρόπο της ζωής υπάρχει ριζική αντίθεση μεταξύ σοφιστών και Σωκράτη. Οι σοφιστές ήταν έμποροι γνώσεων, ενώ ο Σωκράτης υπήρξε ένας άμισθος δάσκαλος και ερευνητής της αλήθειας. Το μόνο κοινό μεταξύ των σοφιστών και του Σωκράτη ήταν ότι και αυτός και εκείνοι διαπίστωσαν ότι η παραδεδομένη μόρφωση και παιδεία δεν ήταν αρκετή για την εποχή τους. (σύγκριση-αντίθεση) Πηγή: Ελληνοεκδοτική