Η ζωή στη Σύμη

Θεματικά κέντρα

α. Ανάγκες που γεννιούνται σε αιγαιοπελαγίτικα νησιά (λειψυδρία κ.ά.).

β. Νησιώτικη αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στις οικογενειακές ανάγκες.

γ. Ομαδική ζωή και ανθρώπινες σχέσεις που βασίζονται στη συνεργασία και την αλληλεγγύη.

δ. Παιδικά παιχνίδια και ελεύθερος χρόνος σε μια παραδοσιακή κοινωνία.

Ενότητες

1η Ενότητα: « Στη Σύμη …χυλοπίτες» => Οι εργασίες των γυναικών της Σύμης

2η Ενότητα: «Εμείς, τα παιδιά … καθώς δουλεύανε» => Τα παιχνίδια των παιδιών

3η Ενότητα: "Σ' εμάς, στη Σύμη... σαπουνόνερα έξω" => Η λειτουργικότητα του δωματίου της κουζίνας στα σπίτια της Σύμης.

4η Ενότητα: « Κάτω από το παράθυρο … και τις κουρελούδες» => Το πρόβλημα της λειψυδρίας

Ερμηνευτικές επισημάνσεις

α. κόβανε κουρέλια για κουρελούδες: Οι κουρελούδες ήταν υφαντά καλύμματα του δαπέδου των δωματίων (όπως τα χαλιά και τα κιλίμια). Οι γυναίκες αξιοποιώντας παλιά ρούχα και κομμάτια από υφάσματα, ανεξάρτητα από χρώμα ή ποιότητα, τα έκοβαν σε λουρίδες φάρδους 1-2 εκατοστών και αυτές τις χρησιμοποιούσαν ως υφάδι για την ύφανση της κουρελούς.

β. Δεν έχουν στέρνα, να φοβούνται μην πατώσει και μείνουν χωρίς νερό: Οι Αθηναίοι ξοδεύουν το νερό σπάταλα, γιατί το έχουν άφθονο, ενώ στο νησί συγκεντρώνουν το νερό της βροχής στη στέρνα και το ξοδεύουν με φειδώ, επειδή φοβούνται μήπως αυτό τελειώσει και φανεί έτσι στεγνός ο πυθμένας της (ο «πάτος» της) με την εξάντληση του νερού. Με τη φράση τονίζεται η σπατάλη του νερού στην Αθήνα από τους κατοίκους της σε συσχετισμό με τη λειψυδρία της Σύμης.

γ. κάπως μυρίζει... αλλιώτικο στο στόμα... σα φάρμακο: Το χωρίο αναφέρεται στην οσμή του χλωρίου (το νερό των μεγάλων δεξαμενών των πόλεων χλωριώνεται πριν διοχετευτεί στο δίκτυο).

=> Η μικρή Αστραδενή, κλεισμένη στην πολυκατοικία, στενοχωριέται επειδή είναι αναγκασμένη να κάθεται σε έναν καναπέ και δεν έχει άλλα συνομήλικα παιδιά να παίξει. Ο νους της επιστρέφει στη ζωή της στο νησί και στα παιχνίδια που έπαιζε με τις φίλες της. Τα παιχνίδια αυτά προσαρμόζονταν και εξαρτιόνταν από τις καιρικές συνθήκες. Εάν ο καιρός ήταν καλός, τα παιδιά έπαιζαν στην αυλή, εάν όχι, συγκεντρώνονταν μέσα στο σπίτι, στο μεγάλο δωμάτιο της κουζίνας. Αυτή η νοσταλγική αναπόληση της Αστραδενής, που ξεκινά με αφορμή τα παιχνίδια με τις φίλες της, επεκτείνεται και αγκαλιάζει σκηνές από την καθημερινότητα των κατοίκων της Σύμης, όπου κυριαρχεί η ομαδικότητα: γυναίκες που κάνουν από κοινού τις δουλειές και αλληλοβοηθιούνται, παιδιά που παίζουν ομαδικά παιχνίδια. Η νοσταλγική ανάμνηση της Αστραδενής την οδηγεί συνειρμικά και σε μια περιγραφή του εσωτερικού ενός συμιακού σπιτιού, και ιδίως του δωματίου της κουζίνας, όπου κυριαρχεί η λειτουργική αξιοποίηση του χώρου και διεξάγονται οι περισσότερες δραστηριότητες μικρών και μεγάλων: ύπνος, εργασία, παιχνίδι κ.ά. Τελευταίο σημείο της αναπόλησης της Αστραδενής είναι οι στέρνες που αναγκάζονται να διατηρούν οι νησιώτες, προκειμένου να συγκεντρώνουν νερό, για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, πρόβλημα άγνωστο στους κατοίκους της πρωτεύουσας.

Συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων της Σύμης

Στη Σύμη:

α. Οι μεγάλοι χρησιμοποιούν κάποια φόβητρα, για να καθίσουν φρόνιμα τα παιδιά (τα απειλούν ότι θα έρθει ο αράπης ή η γριά).

β. Δεν υπάρχουν εστίες θέρμανσης το χειμώνα λόγω του ήπιου κλίματος και χρησιμοποιούνται κάποια αφεψήματα, όπως το φασκόμηλο, για την περιστασιακή αντιμετώπιση του λίγου κρύου (το τζάκι δε χρησιμοποιείται με τον τρόπο που χρησιμοποιείται σε άλλες περιοχές).

γ. Υπάρχει η δοξασία ότι το άναμμα του τζακιού έχει τη μαγική και υπερφυσική ιδιότητα να διώχνει το κακό από την οικογένεια.

δ. Υπάρχει η δοξασία για τους καλικάντζαρους, που εμφανίζονται στη γη τις μέρες των Χριστουγέννων.

ε. Καλλιεργούνται στα σπίτια καλλωπιστικά φυτά (βασιλικά, κατιφέδες).

Σε κάθε σπίτι συγκεντρώνουν το χειμώνα βρόχινο νερό σε ειδική στέρνα και το

χρησιμοποιούν όλο το χρόνο με πολλή φειδώ λόγω λειψυδρίας

=> Η Αστραδενή διαπιστώνει ότι οι κουζίνες στην Αθήνα είναι πολύ μικρές, στενόχωρες (κουτσουλές). Όμως στη Σύμη η κουζίνα είναι πολύ ευρύχωρη και αποτελεί τον κύριο χώρο του σπιτιού και το κέντρο της οικογενειακής ζωής (ένα μεγάλο δωμάτιο, πολύ μεγάλο, που κάνουμε όλες μας τις δουλειές).

Αθήνα Σύμη

​Οι κουζίνες είναι μικρές άρα άβολες και στενόχωρες.	Οι κουζίνες είναι μεγάλες και επιτελούν πολλές λειτουργίες στην ζωή των κατοίκων.
Τα πρεβάζια των παραθύρων είναι μικρά.	​Τα πρεβάζια των παραθύρων είναι μεγάλα.
Σπατάλη του νερού.	Αποθήκευση του νερού και λογική κατανάλωση.
​Το νερό δεν είναι ποιοτικό.	​Το νερό είναι πολύ καλό.
Οι άνθρωποι δεν είναι τόσο δεμένοι, υπάρχει μοναξιά και απομόνωση.	Οι σχέσεις των ανθρώπων είναι φιλικές και οικείες.

Χαρακτηρισμός Αστραδενής

Η Αστραδενή αναπολεί με αγάπη και νοσταλγία την ιδιαίτερη πατρίδα της την Σύμη και νιώθει πως στην Αθήνα η ζωή δεν είναι τόσο ωραία και ευχάριστη. Αναπολεί τις συντροφιές της και τους φίλους που άφησε στη Σύμη, τα παιδιά με τα οποία είχε μεγαλώσει μαζί και περιγράφει με αγάπη τα ομαδικά παιχνίδια στη Σύμη. Εκφράζει την άποψη πως όλα στη Σύμη ήταν καλύτερα: η αρχιτεκτονική των σπιτιών ήταν προσαρμοσμένη στις ανάγκες των κατοίκων και ήταν ευχάριστο να ζεις μέσα σε ένα σπίτι με μεγάλη κουζίνα όπου όλοι μαζί έκαναν τις εργασίες τους και κρατούσαν παρέα. Στην Αθήνα η Αστραδενή νιώθει πιο μόνη και κάπως απομονωμένη στην ζωή της μεγαλούπολης. Με κριτική διάθεση απορρίπτει την αλόγιστη σπατάλη και κατανάλωση του νερού στην πόλη. Θεωρεί ότι οι Αθηναίοι δεν εκτιμούν την αξία του νερού. Αντίθετα, νιώθει θαυμασμό για τους τρόπους εξοικονόμησης του νερού στη Σύμη. Είναι έξυπνη και παρατηρητική. Μπορεί να αξιολογήσει τη ζωή στην Αθήνα και τη Σύμη, παρουσιάζοντας τη Σύμη να υπερέχει.

Εκφραστικά μέσα

Μεταφορές: «ζεστάθηκες στο πι και φι!...», «Για να καπνίσει, να διώξει το κακό απ’ το σπίτι, να τρομάξει τους καλικαντζάρους», «Εδώ τα παράθυρα είναι, πώς να το πω, αδύνατα», «τρέχει το νερό», «να φοβούνται μην πατώσει», «Θέλει καλό κουμάντο για να περάσεις το καλοκαίρι σου και να σου μείνει και λίγο».

Παρομοίωση: «σα φάρμακο».

Εικόνες: Η εικόνα των γυναικών που ασχολούνται συντροφικά με τις οικιακές εργασίες, η εικόνα των παιδιών που παίζουν, η εικόνα της συμιακής κουζίνας, η εικόνα του υπόλοιπου σπιτιού, η εικόνα του κήπου του σπιτιού της Αστραδενής

Γλώσσα: Η γλώσσα της Αστραδενής είναι απλή δημοτική, με ορισμένους ιδιωματισμούς της δωδεκανησιακής διαλέκτου (νταντέλα, αποκρέβατο, κουτσουλές, τσιμιά).

Ύφος: Το ύφος του κειμένου είναι απλό, ανεπιτήδευτο και βιωματικό καθότι περιέχει τις εμπειρίες και τα βιώματα της ηρωίδας που αφηγείται την ιστορία. Οι σύντομες περίοδοι του κειμένου και τα ασύνδετα σχήματα κάνουν πιο γοργή την αφήγηση.

Αφήγηση: Ως προς την αφήγηση, έχουμε μίμηση, δηλαδή άμεση αφήγηση, όπου ένα από τα πρόσωπα του έργου διηγείται την ιστορία σε α’ πρόσωπο. Ο αφηγητής είναι δραματοποιημένος (ομοδιηγητικός) με εσωτερική εστίαση. Η αφήγηση κινείται σε δύο χρονικά επίπεδα: το πρώτο με τη μορφή νοσταλγικών αναμνήσεων και το δεύτερο αναφέρεται στη ζωή στην Αθήνα.

Πηγή: Μεταίχμιο