=> Πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό έργο, ένα έργο δηλαδή το οποίο εμπεριέχει αναμνήσεις και προσωπικές εμπειρίες από τη ζωή του συγγραφέα.
=> Θέμα/ Βασική Ιδέα: Η αυταρχικότητα των δασκάλων της εποχής των μαθητικών χρόνων του αφηγητή, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν ως βασικό παιδαγωγικό μέσο τον ξυλοδαρμό.
Δομή κειμένου
1η ενότητα: (Με τα μαγικά… έδειξε τη βίτσα): η μετάβαση στο σχολείο
2η ενότητα: (Από το δημοτικό σκολειό… ας φέρει βούτυρο!): οδυνηρές αναμνήσεις από τη σχολική ζωή.
Ο μικρός Καζαντζάκης
Από τη μία νιώθει χαρούμενος και περήφανος, επειδή βλέπει ότι μεγάλωσε και θα αποκτήσει τον τίτλο του μαθητή και θα βρίσκεται στο σχολείο μαζί με τα άλλα παιδιά και από την άλλη αισθάνεται ταραχή και φόβο, ο οποίος μεγαλώνει με την άδεια που δίνει ο πατέρας στο δάσκαλο για ξυλοδαρμό του παιδιού του καθώς και με την επίδειξη από το δάσκαλο της βίτσας του. Το παιδί όμως αντλεί δύναμη και κουράγιο από το κλωνί βασιλικό που του έδωσε η μητέρα του και το χρυσό σταυρουλάκι της βάφτισής του. Όμως εκείνο που στηρίζει πιο πολύ το παιδί και του δίνει θάρρος είναι η παρουσία του πατέρα του, ο οποίος κρατάει προστατευτικά το χέρι του μέσα στη δική του μεγάλη και ζεστή χούφτα, ενώ κάποια στιγμή χαϊδεύει στοργικά το μικρό στα μαλλιά, κάτι που έγινε για πρώτη φορά και σχεδόν του ξέφυγε.
Η μητέρα
Νιώθει αγάπη, στοργή και τρυφερότητα για το παιδί της και αυτά τα συναισθήματα τα εκδηλώνει με συγκεκριμένες ενέργειες: δίνει ένα κλωνί βασιλικό στο παιδί της την ώρα που αυτό φεύγει για το σχολείο, ώστε να τον μυρίζει και να ενισχύει την αυτοπεποίθησή του, να παίρνει κουράγιο στις δοκιμασίες τις σχολικής ζωής. Και ακόμα, κρεμάει στο λαιμό του παιδιού το χρυσό σταυρουλάκι της βάφτισής του, ώστε να έχει προστασία του Θεού. Ύστερα από τις δύο αυτές ενέργειες, ξεπροβοδίζει το παιδί της με την ευχή του Θεού και τη δική της. Τέλος, νιώθει περήφανη για το παιδί της που μεγάλωσε και θα αποκτήσει τη μαθητική ιδιότητα.
Ο πατέρας
Είναι το στήριγμα και η προστασία του παιδιού, που το συνοδεύει και το κατευθύνει στους μεγάλους σταθμούς της ζωής του: κρατάει μέσα στη μεγάλη και ζεστή χούφτα του το χέρι του γιού του και πηγαίνει μαζί του στο σχολείο την πρώτη μέρα. Νιώθει και αυτός στοργή για το παιδί του, όμως είναι πολύ φειδωλός στην εκδήλωση της και απόμακρος: αγγίζει για πρώτη φορά μόνο τα μαλλιά του μικρού με ένα φευγαλέο χάδι. Όμως εκείνο που δείχνει φανερά και ανεπιφύλακτα είναι η σκληρότητα και η αυστηρότητα: αναγνωρίζει στο δάσκαλο τη δικαιοδοσία να δέρνει το μικρό παιδί όσο θέλει και αλύπητα, φτάνει να μην του σπάσει κανένα κόκαλο.
Παλιά Παιδαγωγική
Την εποχή των μαθητικών χρόνων του αφηγητή η εκπαίδευση ήταν ιδιαίτερα αυταρχική και ο δάσκαλος ήταν ο φόβος και ο τρόμος των μαθητών, αφήνοντας στις ψυχές τους πικρές εμπειρίες και ψυχικά τραύματα. Έτσι σύμφωνα με το κείμενο το βασικό μέσο διαπαιδαγώγησης των μαθητών για να μάθουν γράμματα και για να γίνουν σωστοί άνθρωποι ήταν ο ξυλοδαρμός από τους δασκάλους με τη βίτσα ή το βούρδουλα. Ο ξυλοδαρμός εφαρμοζόταν ως παιδαγωγικό μέσο όχι απλώς με τη συναίνεση αλλά και με την προτροπή των γονέων των μαθητών. Οι απειλές, ο ξυλοδαρμός και γενικά ο αυταρχικός τρόπος διαπαιδαγώγησης ήταν οι σωφρονιστικές μέθοδοι, οι οποίες εφαρμόζονταν για το παιδί που δεν ήταν υπάκουο και που συμμορφωνόταν σε όσα του υποδείκνυαν και του δίδασκαν οι δάσκαλοι.
=> Το πορτρέτο του δασκάλου συμπληρώνεται από τον αφηγητή στην τελευταία παράγραφο με περισσή ειρωνεία, καθώς ο αυταρχικός και σκληρός δάσκαλος παρουσιάζεται να απαιτεί από τους μαθητές να του φέρουν φαγώσιμα δώρα, κάτι που είναι στην πραγματικότητα επαιτεία. Εδώ θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι στην πραγματική Νέα Παιδαγωγική σπουδαίο ρόλο παίζει το παράδειγμα του μεγάλου προς το παιδί, ενώ σε αυτό το περιστατικό το εξευτελιστικό παράδειγμα του δασκάλου είναι κάθε άλλο παρά για μίμηση.
Νέα Παιδαγωγική
Πρόκειται για μια νέα παιδαγωγική μέθοδο, που στηρίζεται σε εμπειρικούς τρόπους προσέγγισης της γνώσης. Η νέα παιδαγωγική μέθοδος όμως αφορούσε και τις σχέσεις των μαθητών με τους δασκάλους τους. Ο δάσκαλος στεκόταν με αγάπη και κατανόηση απέναντι στην ευαισθησία των παιδιών, ακόμη και στα παιχνίδια ή τις αταξίες τους, και ανέπτυσσε πιο ουσιαστικές σχέσεις και επικοινωνία με τους μαθητές του (ψυχολογικό μέρος της νέας μεθόδου). Στην προκειμένη περίπτωση ο δάσκαλος της τετάρτης τάξης του Δημοτικού, από τη μια μεριά αναγγέλλει ότι θα εφαρμόσει τις νέες παιδαγωγικές μεθόδους που είχε σπουδάσει στην Αθήνα, αλλά από την άλλη μεριά δεν τις εφαρμόζει στην τάξη στο σύνολό τους. Θα λέγαμε ότι ακολουθεί το γνωστικό μέρος (παρακινεί τα παιδιά να χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους και να μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία τους), ενώ φαίνεται να απορρίπτει το ψυχολογικό ή συναισθηματικό μέρος (εφόσον τους φέρεται με μεγάλη σκληρότητα και αυστηρότητα, δέρνοντάς τους αλύπητα). Το αποτέλεσμα είναι ότι τα παιδιά δεν αντιλαμβάνονται τη διαφορά της νέας μεθόδου σε σχέση με τις παλαιότερες και θεωρούν ότι η Νέα Παιδαγωγική είναι η γυναίκα του δασκάλου τους (προσωποποίηση). Αυτή ήταν για τον δάσκαλο της τετάρτης τάξης η Νέα Παιδαγωγική. Αυτό το επισήμανε με πικρή ειρωνεία ο μικρός Καζαντζάκης, πράγμα που του στοίχισε έναν άγριο ξυλοδαρμό. Εξάλλου η απορία των παιδιών για το ποια είναι η Νέα Παιδαγωγική είναι μια έμμεση κριτική για τη στάση του δασκάλου.
Εκφραστικά μέσα:
Παρομοιώσεις: (σαν μικρό καταστολισμένο σφαγάρι, σαν κρανία),
Μεταφορές: (μαγικά μάτια, πολύβουο, γεμάτο μέλι και μέλισσες μυαλό, κάρφωσα τα μάτια μου, απομένουν μέσα μου αθάνατοι οι τέσσερις δάσκαλοι, μια μέρα έδεσα κόμπο την καρδιά μου)
Προσωποποίηση: (η Παιδαγωγική θα έλειπε, θα ΄ταν σπίτι),
Εικόνες: (η μητέρα που αποχαιρετά το παιδί, το πατρικό χέρι που τον κρατά, η εικόνα του δασκάλου με τη βίτσα),
Επανάληψη: (πηγαίναμε, πηγαίναμε)
ασύνδετο σχήμα: (ο πατέρας μου έσκυψε, άγγιξε τα μαλλιά μου, με χάϊδεψε)
Περιγραφή – εικονοπλασία
Στο κείμενο υπάρχουν πολλές εικόνες και κυρίως ζωηρές σκηνές:
1. Η φανταστική ακουστική εικόνα του παιδιού, το οποίο γεμάτο έκσταση κυριαρχείται από ανήσυχες αλλά και αισιόδοξες σκέψεις
2. Η εξωτερική εικόνα του μικρού παιδιού, που φοράει ένα κόκκινο μάλλινο σκούφο στο κεφάλι και τσαρουχάκια με κόκκινες φούντες στα πόδια.
3. Η σκηνή με τη μάνα που ξεπροβοδίζει με στοργή το αγόρι στο σχολείο.
4. Η σκηνή της μετάβασης του παιδιού με τον πατέρα στο σχολείο.
5. Η σκηνή της άφιξης στο σχολείο και της συνομιλίας του πατέρα με το δάσκαλο.
6. Η ρεαλιστική σκηνή του άγριου ξυλοδαρμού του μικρού παιδιού από το δάσκαλο με βούρδουλα.
Αφηγηματικά στοιχεία
Ο αφηγητής είναι δραματοποιημένος (ομοδιηγητικός), βλέποντας από εσωτερική οπτική γωνία, από την οπτική γωνία ενός προσώπου (αφήγηση με εσωτερική εστίαση): συμμετέχει στα δρώμενα ως βασικό πρόσωπο και αφηγείται σε α’ πρόσωπο. Η αφήγηση είναι χρονολογική: ο αφηγητής παρουσιάζει τα γεγονότα από την αρχή έως το τέλος της ιστορίας
Χώρος: Κρήτη
Χρόνος: Γίνονται αναδρομές σε αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας του αφηγητή και χρησιμοποιούνται ρήματα κυρίως σε χρόνο παρατατικό και αόριστο.
Γλώσσα: Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι δημοτική με κρητικούς ιδιωματισμούς (σκολειό, αντρειευόμουν, χτίρι, φούχτα, περηφάνια, κάμε, παρέδωκε, θωράς). Το λεξιλόγιο είναι πολύ πλούσιο, όλες οι λέξεις είναι επιλεγμένες και ζυγισμένες με ακρίβεια και δεν περισσεύει καμία.
Ύφος: Το ύφος του κειμένου είναι απλό με έντονα στοιχεία γλαφυρότητας που οφείλονται στην παρουσία πολλών μεταφορών. Ο τόνος γίνεται ειρωνικός όταν το παιδί αναφέρεται στη Νέα Παιδαγωγική και χιουμοριστικός όταν την ταυτίζει με γυναίκα. Τέλος, η συχνή χρήση της ημιπεριόδου (άνω τελεία) κάνει το ύφος της αφήγησης γοργό, ενώ οι διάλογοι προσδίδουν ζωντάνια και παραστατικότητα στο λόγο.
Comments