Παραθετικά επιθέτων - επιρρημάτων

Ομαλός σχηματισμός παραθετικών

1. Τριτόκλιτα επίθετα

Συγκριτικός: θέμα + τερος, τέρα, τερον Υπερθετικός: θέμα + τατος, τάτη, τατον πχ. ὁ βαθύτερος, ἡ βαθυτέρα, τό βαθύτερον ὁ βαθύτατος, ἡ βαθυτάτη, το βαθύτατον

2. Δευτερόκλιτα επίθετα

=> θέμα + ότερος: αν προηγείται => α. φύσει μακρά συλλαβή, β. μακρό φωνήεν (η, ω), γ. δίφθογγος (αι, ει, οι, ου, ηυ, αυ, ευ, υι), δ. θέσει μακρά συλλαβή (δηλαδή βραχύ φωνέην (ε,ο) που ακολουθείται από 2 ή περισσότερα σύμφωνα ή από διπλό σύμφωνο) π.χ πτωχός, πτωχότερος,

=> θέμα + ώτερος: αν προηγείται βραχύχρονη συλλαβή π.χ νέος, νεώτερος

=> θέμα + ώτερος: αν προηγείται δίχρονο (α,ι,υ) ΠΛΗΝ α. τα επίθετα που έχουν β΄ συνθετικό τα: θυμός, χυμός, κῦρος, κίνδυνος, ψυχή, τιμή, λύπη, νίκη, β. τα απλά επίθετα: ἀνιαρός, λαρός, τρανός, ἱσχυρός, φλύαρος, ἄκρατος, λιτός, ψιλός, πρᾶος π.χ φιλόνικος, φιλονικότερος

3. Τα σιγμόληκτα σε -ης, -ες και τα ενρινόληκτα σε -ων, -ον σχηματίζουν παραθετικά με την κατάληξη -έστερος, -έστατος π.χ ὁ συνήθης, συνηθέστερος/ εὐδαίμων, εὐδαιμονέστερος

Ανώμαλα παραθετικά

Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός

αἰσχρός ὁ,ἡ αἰσχίων, το αἴσχιον αἴσχιστος-η-ον ἡδύς ὁ, ἡ ἡδίων, το ἥδιον ἥδιστος-η-ον καλός ὁ,ἡ καλλίων, το κάλλιον κάλλιστος-η-ον μέγας ὁ,ἡ μείζων, το μεῖζον μέγιστος-η-ον ῥᾁδιος ὁ,ἡ ῥᾳων, το ῥᾷον ῥᾷστος-η-ον ταχύς ὁ,ἡ θάττων, το θᾶττον τάχιστος-η-ον κακός ὁ, ἡ κακίων, το κάκιον κάκιστος-η-ον ὁ,ἡ χείρων, το χεῖρον χείριστος-η-ον ὀλίγος ὁ,ἡ μείων, το μεῖον ὀλίγιστος-η-ον ὁ,ἡ ἐλάττων, το ἔλαττον ἐλάχιστος-η-ον ὁ,ἡ ἥττων, το ἧττον ἥκιστα ἀγαθός ὁ,ἡ ἀμείνων, το ἄμεινον ἄριστος-η-ον ὁ,ἡ βελτίων, το βέλτιον βέλτιστος-η-ον ο,ἡ κρείττων, το κρεῖττον κράτιστος-η-ον ὁ,ἡ λῳον, το λῷον λῷστος-η-ον πολύς ὁ,ἡ πλείων, το πλέον πλεῖστος-η-ον

Κλίση συγκριτικού βαθμού Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός ὁ, ἡ βελτίων τὸ βέλτιον οἱ, αἱ βελτίονες, βελτίους τὰ βελτίονα, βελτίω τοῦ,τῆς βελτίονος τοῦ βελτίονος τῶν βελτιόνων τῶν βελτιόνων τῷ, τῇ βελτίονι τῷ βελτίονι τοῖς, ταῖς βελτίοσι(ν) τοῖς βελτίοσι(ν) τόν, τὴν βελτίονα, βελτίω τὸ βέλτιον τούς, τὰς βελτίονας, βελτίους τὰ βελτίονα, βελτίω ὦ βέλτιον ὦ βέλτιον (ὦ) βελτίονες, βελτίου (ὦ) βελτίονα, βελτίω

Περιφραστικά παραθετικά Τα περιφραστικά παραθετικά σχηματίζονται στην αρχαία ελληνική, στο συγκριτικό βαθμό με το επίρρημα μᾶλλον και στον υπερθετικό βαθμό με το επίρρημα μάλιστα εμπρός από το θετικό: π.χ. ἐπιμελής, μᾶλλον ἐπιμελής, μάλιστα ἐπιμελής. Όλα τα επίθετα που σχηματίζουν μονολεκτικά παραθετικά μπορούν να σχηματίσουν παράλληλα και περιφραστικά παραθετικά.

Παρατήρηση στα παραθετικά των επιθέτων Μερικά επίθετα δεν σχηματίζουν παραθετικά, γιατί φανερώνουν ιδιότητα, ποιότητα ή κατάσταση που δεν παρουσιάζει βαθμούς. Τέτοια επίθετα είναι όσα φανερώνουν: α) ύλη: π.χ. λίθινος, ἀργυροῦς, γήινος β) τοπική ή χρονική σχέση: π.χ. χερσαῖος, θαλάσσιος, θερινός, ἡμερήσιος γ) μέτρο: π.χ. σταδιαῖος, πηχυαῖος δ) καταγωγή ή συγγένεια: π.χ. πατρῷος, μητρικός ε) μόνιμη κατάσταση: π.χ. θνητός, νεκρός στ) μερικά σύνθετα με α΄ συνθετικό το στερητικό ἀ-: π.χ. ἀθάνατος, ἄυλος, ἄυπνος, ἄψυχος κ.ά. ζ) μερικά συνθετικά με α΄ συνθετικό το επίθετο πᾶς ή την πρόθεση ὑπέρ: π.χ. πάνσοφος, πάντιμος, πάγκαλος , ὑπερμεγέθης, ὑπέρλαμπρος

Ελλειπτικά παραθετικά Μερικά επίθετα δεν έχουν θετικό βαθμό ή και έναν από τους δύο άλλους βαθμούς. Τα παραθετικά των επιθέτων αυτών λέγονται ελλειπτικά παραθετικά. Τα περισσότερα ελλειπτικά παραθετικά παράγονται από επιρρήματα, προθέσεις ή μετοχές:

Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός (ἄνω) ἀνώ-τερος ἀνώ-τατος (κάτω) κατώ-τερος κατώ-τατος (πρὸ) πρό-τερος πρῶτος (πρό-ατος) (ὑπὲρ) ὑπέρ-τερος ὑπέρ-τατος

Παραθετικά Επιρρημάτων Ομαλός σχηματισμός παραθετικών Θετικός (-ως) π.χ ὁ δίκαιος => δικαίως/ ὁ εὐδαίμων => εὐδαιμόνως Συγκριτικός (-τερον): π.χ ὁ δικαιότερος => δικαιότερον/ ὁ ἀληθέστερος => ἀληθέστερον Υπερθετικός (-τερα): π.χ ὁ δικαιότατος => δικαότατα/ ὁ ἀληθέστατος => άληθέστατα Ανώμαλα παραθετικά επιρρημάτων Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός εὖ ἄμεινον ἄριστα βέλτιον βέλτιστα κρεῖττον κράτιστα ὀλίγον μεῖον ὀλίγιστα ἔλαττον ἐλάχιστα ἧττον ἥκιστα πολὺ πλέον, πλεῖον πλεῖστα ή πλεῖστον μάλα μᾶλλον μάλιστα Ασκήσεις 1. Να τοποθετήσετε τα παρακάτω επίθετα στον συγκριτικό και στον υπερθετικό βαθμό στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση. ἱεράν: πτωχούς: γενναίοις: εὐδαίμονα: πολλοί: κακῷ: ῥᾳδίου: ὀλίγας: σώφροσι: σεμναί: εὐσεβεῖ: ἐνδόξου: 2. Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις των παρακάτω επιθέτων σε - ότερος, - οτατος ή σε -ωτερος,- ωτατος. θερμ….. τέρους ἠρεμ….. τάτην νε….. τατος ἐντον…τατος σοφ….. τέρους δικαι….τεροι ὠφελιμ…τατοι φοβερ…τέραν ἐνδοξ….τατον σεμν… τέρας γενναι….τατος ἐντιμ....τατος 3. Να συμπληρώσετε τα κενά βάζοντας τα επίθετα που βρίσκονται στην παρένθεση στον τύπο που σας ζητείται. (-ότερος,-α,-ον/-ότατος,-η,-ον ή- ώτερος,-α,-ον/ -ώτατος,-η,-ον) α. Μὴ γίγνου πρεσβυτέρων_____________(πρᾶος, αρσ. συγκριτικός) καὶ ἐπισκό-πων______________(ὁσιος, αρσ. συγκριτικός). β. Ἐπεὶ τοῖς γε κομψοτέροις καὶ ______________(γλαφυρός, δοτ. πληθ. αρσ. συγκριτικός) τῶν ζῴων οὐκ ἔστι φυγὴ κακοῦ τέλος. γ. Ὑμεῖς δὲ ὄντες _______________ (πλούσιος, ονομ. πληθ. αρσ. συγκριτικός) πάντων πεποιήκατε πολλὰ καὶ αἰσχρὰ ἕνεκα κερδέων. δ. Πάντα δὲ περιεσκεμμένως δραματουργῶν τὰς πρὸς Ἡρώδην ὁδοὺς ταῖς διαβολαῖς ἐποιεῖτο _______________(τεχνικός, θηλ. αιτ. πληθ. υπερθετικός). ε. Μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ____________ (τίμιος, ονομ. ουδ. συγκρικτικός) καὶ ______________(σεμνός, ονομ. ουδ. συγκρικτικός) καὶ ______________ (ἅγιος, ονομ. ουδ. συγκρικτικός). στ. ________________(αἱρετός, ονομ. αρσ. συγκρικτικός) ἐστι ὁ θάνατος τοῦ ἀτιμου βίου. ζ. Πάντα γὰρ Ἀντίπατρος ἦν, καὶ τὰ πικρότατον Ἀλεξάνδρῳ, πάντα ἦν ἡ Ἀντιπάτρου μήτηρ, σύμβουλος κατ’ αὐτῶν μητρυιᾶς_______________ (χαλεπός,ονομ.ενικού.θηλ. συγκριτικός) καὶ _____________ τι (πολύ, ουδ. αιτ. ενικού, συγκριτικός) προγόνων μισοῦσα τοὺς ἐκ βασιλίδος. η. Βοιωτοὶ _______________ (βάρβαρος, ονομ. πληθ., αρσ. συγκριτικός) τυγχάνουσι ὄντες ἢ Θετταλοί. θ. _________________ (σκληρός, ονομ. ενικού ,αρσ. συγκριτικός) σοι πρὸς κέντρα λακτίζειν. ι. Σοφοῖς ὁμιλῶν ἐκβήσει______________ (σοφός, ονόμ. ενικού ,αρσ. συγκριτικός). ια. Τί γὰρ ἂν τούτων ____________ (ἀνιαρός, αιτ. ενικού, ουδ. συγκριτικός) ἀκούσειεν; ιβ. Τὸ τῶν κρηνῶν ὕδωρ _____________ (ψυχρός, ονομ. ουδ. υπερθετικός) καὶ _____________(διαυγής, ονομ. ουδ. υπερθετικός) ἐστι. 4. Να γράψετε τα παρακάτω παραθετικά στην ίδια πτώση στον άλλο αριθμό. τῶν γεναίων (αρσ.): τοῖς βελτίοσι (ουδ.): το χεῖρον (ουδ.): ἡ ἀληθεστέρα (θηλ.): τούς λαλίστατους (αρσ.): τοῖς παλαιοτάτοις (αρσ.): αἱ πλείονες (θηλ.): τό θᾶττον (ουδ.): 5. Να σχηματίσετε τον συγκριτικό και τον υπερθετικό βαθμό των παρακάτω επιθέτων. ἡ ὡραία: τό νέον: ὁ φοβερός: τό εὐγενές: ὁ ἀληθής: ἡ σώφρων: τό βραχύ: ἡ ὑψηλή: ὁ εὑδαίμων: τὸ σεμνόν: τὸ ἅγιον: ἡ ἔνδοξος: 6. Να γράψετε τα παραθετικά των παρακάτω επιθέτων και επιρρημάτων, προσέχοντας γένος και πτώση. τῇ σεμνῇ: τοῦ εὐδαίμονος (αρσ.): τῷ γενναίῳ: μάλα: τούς κακούς: τῇ μεγάλῃ: τό ἀγαθόν (ουδ.): ὀλίγον (επίρρημα): εὖ: πολύ (επίρρημα): τοῖς νέοις: τῶν λιτῶν: τήν δυνατήν: ταῖς δίκαιαις: τῷ ψηλῷ: 7. Να σχηματίσετε τους άλλους δύο βαθμούς των επιθέτων στο γένος και τον αριθμό που βρίσκονται. τοῦ βαθέος (αρσ.): τῆς στενῆς: τῷ παχεῖ (ουδ.): ὁ βέβαιος: ἡ ἄφρων: ὁ ἀθάνατος: τὰ λαμπρὰ: ὁ κακοδαίμων: τοῖς φαιδροῖς(αρσ.); τοῦ ἀληθοῦς (ουδ.): τοῖς ἐπιμελέσι (αρσ.): τῶν ἱκανῶν (ουδ.): τάς πτωχάς: τῶν ἐνδόξων (θηλ.): τοῦ κενοῦ (ουδ.): τῆς εὐσεβοῦς: ἡ ἐχθρὰ: τούς θνητούς: ὁ ἐπικρατῶν: τὸν βασιλικόν: ὁ τραχύς: 8. Να συμπληρωθούν τα κενά των παρακάτω προτάσεων με τους κατάλληλους τύπους των ανώμαλων παραθετικών: 1. Ταχεῖς μὲν οἱ πόδες, ______________ (ταχύς, συγκρ.) δὲ οἱ ἄνεμοι, ______________ (ταχύς, υπερθ.) δ' ὁ νοῦς. 2. Οὐδὲν ἐστι ______________ (καλός, συγκρ.) τοῦ βοηθεῖν φίλῳ ἀσθενούντι. 3. Οὐκ ἔστι τοῖς τέκνοις οὐδὲν ______________ (ἡδύς, συγκρ.) τῆς μητρός. 4. Ἔχει ἡ τῶν Ἰνδῶν χώρα ἐλέφαντας ______________ (μέγας, υπερθ.) καὶ ______________ (πολύς, υπερθ.) 5. Ὁ Θερσίτης ______________ (κακός, υπερθ.) καὶ ______________ (αἰσχρός, υπερθ.) ἦν. 6. Μηδαμοῦ ἀτιμάζειν, ὡς πρῶτον τῶν ______________(καλός, υπερθ.) τοῖς ______________ (ἀγαθός, υπερθ.) ἀνδράσιν παραγιγνόμενον. 7. Οὐδεὶς σοφ_______________ (σοφός, υπερθ.) εἰμή ὁ θεός.8. Οἱ ὀφθαλμοὶ ἀψευδ_______________ (ἀψευδής, συγκρ.) μάρτυρες τῶν ὤτων. 9. Δειν_______________ (δεινός, υπερθ.) ἐστι τοὺς _______________ (κακός, συγκρ.) τῶν _______________ (ἀγαθός, συγκρ.) ἄρχειν. 10. Τὸ φυλάξαι τὰ ἀγαθὰ χαλεπ_______________ (χαλεπός, συγκρ.) τοῦ κτήσασθαί ἐστι. 11. Ὁ ἄδικος βίος ἐστι _______________ (κακός, υπερθ.) βίος. 12. Οὐδεμία ἀνθρωπίνη ἡδονὴ τοῦ θείου ἐγγυτ_______________ (ἐγγύς, συγκρ.) δοκεῖ εἶναι ἢ ἡ περὶ τὰς τιμὰς εὐφροσύνη. 13. Τὸ γὰρ ψευδὲς ὄνειδος οὐ περαιτ_______________ (πέρα, συγκρ.) τῆς ἀκοῆς ἀφικνεῖται. 14. Μείναντες δὲ ταύτην τὴν ἡμέραν τῇ ἄλλῃ ἐπορεύοντο πρῳαίτ_______________ (πρωί, συγκρ.) ἀναστάντες.