1η ενότητα (στ. 350-364) => Η επίκληση του Αχιλλέα στη μητέρα του - Η εμφάνισή της
2η ενότητα (στ. 345-413) => Το παράπονο του Αχιλλέα και το αίτημά του προς τον πατέρα του.
3η ενότητα (στ. 414-431α) => Η υπόσχεση της Θέτιδας
=> Ο Αχιλλέας αποτραβιέται στη θάλασσα και προσεύχεται στη μητέρα του. Εδώ ακούμε για πρώτη φορά το θέμα του πρόωρου θανάτου του ήρωα: ο ήρωας έχει δικαίωμα να επιλέξει ανάμεσα σε μια μακροχρόνια και ήσυχη ζωή στερημένη από δόξα ή σε έναν πρόωρο θάνατο αλλά ένδοξο και τιμημένο.
=> Η επιφάνεια της Θέτιδας συμβαίνει με τρόπο που θυμίζει παραμύθι, καθώς σα ομίχλη συμπυκνώνεται και παίρνει ανθρώπινη μορφή.
=> Ο Αχιλλέας διηγείται συνοπτικά τη σύγκρουσή του με τον Αγαμέμνονα αλλά εμμένει στην ύβρη του Αγαμέμνονα απέναντι στο Χρύση.
Διατύπωση Αιτήματος Αχιλλέα: Ζητάει από τη Θέτιδα να ικετέψει τον Δία να βοηθήσει τους Τρώες να νικούν τους Αχαιούς και να τους στριμώξουν στα πλοία τους, ώστε να αναγνωρίσουν εκείνοι και ο Αγαμέμνονας την αξία του Αχιλλέα.
Χαρακτηρισμός προσώπων
Αχιλλέας => Φέρεται σαν πληγωμένο παιδί που εκφράζει με κλάματα το παράπονό του στη μητέρα του ζητώντας της βοήθεια και συμπαράσταση. Δεν κλαίει τόσο για τη σύντομη ζωή του όσο για την προσβεβλημένη του τιμή.
Θέτιδα => Θυμίζει ανθρώπινη μητέρα, καθώς ανταποκρίνεται άμεσα στο κάλεσμα του γιού της, συμμερίζεται το παράπονό του και προσπαθεί να απαλύνει τη θλίψη του. Υπόσχεται να τον βοηθήσει και να ικανοποιήσει το αίτημά του, παρόλο που γνωρίζει τη μοίρα του παιδιού της.
Στοιχεία τεχνικής
Επιβράδυνση: Στους στ. 424-428 επιβραδύνεται η εξέλιξη του μύθου, αφού μετατίθεται για αργότερα η επίσκεψη της Θέτιδας στο Δία, ο οποίος λείπει σε ταξίδι στη χώρα των Αιθιόπων. Με την επιβράδυνση αυτή εντείνεται η αγωνία των ακροατών/αναγνωστών αλλά και του ίδιου του Αχιλλέα. Ανυπομονούν να μάθουν την απόφαση του Δία που θα καθορίσει τις εξελίξεις.
Προοικονομία:
1. Στους στίχους 353-355 η αναφορά στο Δία μας προετοιμάζει για το αίτημα που θα απευθύνει ο ήρωας.
2. Στους στίχους 395-407 με την αναφορά στη χάρη που χρωστά ο Δίας στη Θέτιδα προοικονομεί τη θετική έκβαση της ικεσίας της.
3. Στους στ. 408-411 προοικονομείται η επέμβαση του Δία υπέρ των Τρώων και η πολιορκία του στρατοπέδου των Αχαιών. Με τη χρήση αυτής της προοικονομίας εκφράζεται η επιθυμία του Αχιλλέα να δικαιωθεί μέσω της τιμωρίας των Αχαιών και κορυφώνεται η αγωνία των ακροατών για την εξέλιξη του μύθου.
4. Στους στ. 420-421 προοικονομείται η επίσκεψη της Θέτιδας στον Όλυμπο και η ικεσία της προς το Δϊα. Με αυτή την υπόσχεση της Θέτιδας καθυσυχάζεται ο Αχιλλέας και ταυτόχρονα αποκαλύπτεται στους ακροατές η πρόθεση της θεάς να βοηθήσει το γιο της.
5. Στους στ. 422-423 προοικονομείται η αποχή του Αχιλλέα από τον πόλεμο. Με τη συμβουλή που του δίνει η Θέτιδα επιβεβαιώνεται το πόσο σωστή ήταν η απόφαση του Αχιλλέα να αποχωρήσει από τον πόλεμο, ενώ οι ακροατές βεβαιώνονται απόλυτα για την απόσυρση του Αχιλλέα από το πεδίο της μάχης.
Ιδεολογική στοιχεία
1. Ανθρωπομορφισμός θεών
Η Θέτιδα διαθέτει:
- Ανθρώπινες ιδιότητες: κάθεται δίπλα στο γιο της, τον χαϊδεύει με τρυφερότητα, υποφέρει και θρηνεί ως μάνα, θυμάται το μεγάλωμα του γιου της, παίρνει απερίφραστα το μέρος του, τον παρηγορεί, τον συμβουλεύει και υπόσχεται να τον βοηθήσει. Κάπως έτσι λοιπόν θα συμπεριφερόταν οποιαδήποτε μητέρα.
- Θεϊκές ιδιότητες: Αναδύεται από τη θάλασσα σαν ομίχλη, γνωρίζει όσα έχουν γίνει, ξέρει τη μοίρα του Αχιλλέα, έχει τη δυνατότητα να βλέπει το Δία και να μιλά οικεία μαζί του.
2. Η έννοια της τιμής
Στους στίχους 353-357 ο Αχιλλέας παραπονιέται στη μητέρα του πως ο Δίας υπήρξε άδικος μαζί του, αφού δεν του χαρίζει την πρέπουσα τιμή. Ο Αχιλλέας ξέρει πως θα ζήσει λίγα χρόνια, όμως σε αυτά τα χρόνια θα απολαμβάνει τιμή και δόξα, πράγμα που βλέπει να μην αληθεύει μετά την προσβολή που του έκανε ο Αγαμέμνονας με ανοχή του Δία. Περισσότερο, λοιπόν, τον θλίβει η ατίμωση που υπέστη κι όχι το γεγονός πως θα ζήσει λίγα χρόνια.
Στους στίχους 365-413 ζητά ο Αχιλλέας από την μητέρα του να παρακαλέσει το Δία να πάρει το μέρος των Τρώων ώστε οι Αχαιοί να χάσουν. Έτσι ο Αχιλλέας θεωρεί πως ο Δίας θα αποκαταστήσει τη χαμένη του τιμή, αφού ο Αγαμέμνονας και οι άλλοι θα διαπιστώσουν το μεγάλο τους λάθος. Ο Αχιλλέας εδώ παρατηρούμε πως βάζει την αποκατάσταση της δικής του τιμής πάνω από το γενικό συμφέρον των Αχαιών.
Από όλα αυτά συμπεραίνουμε πως η αξία της τιμής ήταν ιδιαίτερα σημαντική στην ομηρική κοινωνία. Λόγια και πράξεις του Αχιλλέα περιστρέφονται γύρω από την προσωπική του τιμή. Το δώρο (αριστείο, γέρας) για τον ομηρικό ήρωα ήταν η ανταμοιβή και η αναγνώριση της ανδρείας του στη μάχη. Και η τιμή, αποτέλεσμα της ανδρείας του, δεν ήταν αξία ιδεατή, αλλά είχε και υλικό αντίκρυσμα, αποδεικνυόταν δηλαδή με την κατοχή δώρων που του δίνονταν ως ανταμοιβή για την συνεισφορά του στον πόλεμο. Η τιμή, λοιπόν, είναι το υψηλότερο αγαθό για τον ομηρικό άνθρωπο και δη για τον ομηρικό ήρωα.
Γι’ αυτό και ο Αχιλλέας βρίσκεται σε άθλια ψυχολογική κατάσταση, επειδή ακριβώς ο Αγαμέμνονας, οι Αχαιοί αλλά και ο Δίας έθιξαν την προσωπική του τιμή: ο Αγαμέμνονας τον έθιξε με το να του πάρει τη Βρισηίδα, οι Αχαιοί με τον να μη μιλήσουν καθόλου και να ανεχθούν αυτό που έκανε ο Αρχιστράτηγος και ο Δίας με το να λησμονήσει την υπόσχεσή του για απόδοση τιμής και δόξας ως αντιστάθμισμα στην ολιγόχρονη ζωή του.
3. Αρχή προσφοράς και ανταπόδοσης: Οι σχέσεις των ανθρώπων με τους θεούς διέπονται απο την αρχή «σου δίνω για να μου δώσεις». Στην ίδια αρχή στηρίζονται και οι σχέσεις των θεών μεταξύ τους. Επομένως, αφού η Θέτιδα είχε δώσει στο Δία, τώρα περιμένουμε ο Δίας να ξεπληρώσει την υποχρέωση που της έχει.
Comments