α' υποενότητα (στ. 390-405α): Συνάντηση Έκτορα - Ανδρομάχης στις Σκαιές Πύλες
β' υποενότητα (στ. 405β-465): Συνομιλία Έκτορα - Ανδρομάχης.
γ' υποενότητα (στ. 466-481): Ο Έκτορας με το γιο του.
δ' υποενότητα (στ. 482-494): Ο αποχαιρετισμός Έκτορας - Ανδρομάχης
3η ενότητα (στ. 495-502): Επιστροφή της Ανδρομάχης στο παλάτι και θρήνος για τον Έκτορα.
4η ενότητα (στ. 503-529): Συνάντηση Πάρη - Έκτορα και επιστροφή τους στο πεδίο της μάχης.
=> Στους στίχους 377-380 έχουμε το τυπικό μοτίβο των άστοχων ερωτημάτων.
Α) Τις ερωτήσεις τις θέτει ο Έκτορας (ρωτάει πού είναι η Ανδρομάχη και προβάλλει ως απάντηση τις εξής δυνατότητες: μήπως πήγε στη συννυφάδα της ή στην ανδραδελφή της ή στο ναό).
Β) Τις δυνατότητες αυτές τις απορρίπτει η οικονόμος και δίνει τη σωστή απάντηση: η Ανδρομάχη έτρεξε στις Σκαιές Πύλες. Με τη χρήση των άστοχων ερωτημάτων ο ποιητής πετυχαίνει να δημιουργήσει έμφαση στη σωστή απάντηση που ακολουθούν τα άστοχα ερωτήματα. Τα άστοχα ερωτήματα λειτουργούν ως επιβράδυνση.
Ο Λόγος της Ανδρομάχης
Αρχικά, αναφέρεται σ' αυτό που φοβάται για το μέλλον: τον θάνατο του Έκτορα και την τύχη τη δική της και του παιδιού της. Έπειτα, αναφέρεται στις απώλειες του παρελθόντος, στον χαμό όλων των δικών της ανθρώπων. Κάνει αναδρομή στο τραγικό παρελθόν της (στ. 414-430). Τί είχε και τί έχασε. Οι στίχοι αυτοί λειτουργούν ως επιβράδυνση και ειρωνεία. Ο Αχιλλέας είναι αυτός που της στέρησε την οικογένειά της. Ο Αχιλλέας θα είναι κι αυτός που θα σκοτώσει τον Έκτορα και θα της στερήσει τον μοναδικό άνθρωπο που έχει στη ζωή και στον οποίο στηρίζεται. Στο στίχο 418 «...τον έκαυσε κι εσήκωσέ του μνήμα» έχουμε αναχρονισμό. Αν, επομένως, στις απώλειες του παρελθόντος προστεθεί η απώλεια του μοναδικού προσώπου που έχει, τότε ο πόνος θα είναι δυσβάστακτος.
Στους στίχους αυτούς γίνεται αναφορά στον Αχιλλέα. Είναι ευκαιρία για τον ποιητή να μιλήσει για τη γενναιότητα και τον ιπποτισμό του. Δεν ξεχνάμε πως ο Αχιλλέας είναι ο κεντρικός ήρωας του έπους. Έτσι, λοιπόν, στους στίχους αυτούς;
α. Φωτίζεται ο ρόλος του ως πρωταγωνιστής στις μάχες γύρω από την Τροία.
β. Τονίζεται η τραγικότητα της Ανδρομάχης (ο Αχιλλέας θα σκοτώσει και τον Έκτορα).
γ. Εξαίρεται το ήθος του: σεβάστηκε το νεκρό πατέρα της (αντίθετα ο ίδιος θα κακοποιήσει το σώμα του Έκτορα) και απελευθέρωσε τη μητέρα της μετά από λύτρα.
δ. Τον παρακαλεί, λοιπόν, να μείνει πίσω στο παλάτι και του προτείνει ένα σχέδιο αμυντικής στρατηγικής για να προστατευτούν τα τείχη της Τροίας στο σημείο από όπου μπορεί να μπουν οι Αχαιοί (στ. 431-439). Πρόκειται για ένα σχέδιο αρκετά ρεαλιστικό και λογικό.
Στη συνέχεια, αναφέρεται στο παρόν. Ο Έκτορας είναι για αυτή πατέρας, μητέρα, αδερφός, σύντροφος. Τέλος, αναφέρεται στο μέλλον σε αυτό που φοβάται και ζητάει από τον Έκτορα να λυπηθεί αυτήν και το παιδί τους.
Λόγος Έκτορα
Νιώθει και κατανοεί τους φόβους της γυναίκας του. Δεσμεύεται να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του πολέμου, γιατί έχει χρέος απέναντι στη γενιά του να διαφυλάξει την τιμή του. Ο Έκτορας εδώ γίνεται ενσαρκωτής του ηρωικού ιδεώδους, καθώς επιλέγει να αγωνιστεί, μολονότι είναι πεπεισμένος πως η Τροία θα κυριευτεί και ο ίδιος θα σκοτωθεί. Στη συνέχεια αναφέρεται στον πόνο που του προκαλεί το μέλλον της Ανδρομάχης σε περίπτωση που αυτός σκοτωθεί στη μάχη. Οι στίχοι 454-461 είναι επική ειρωνεία, γιατί εμείς ξέρουμε πως μετά το θάνατο του Έκτορα η Ανδρομάχη θα πιαστεί αιχμάλωτη και θα μεταφερθεί στην Ελλάδα. Δεν αναφέρεται στην ορφάνια του γιου του γιατί δεν μπορεί να τον φανταστεί στην ταπείνωση και την κακομοιριά. Άλλωστε, αργότερα, του εύχεται ένα λαμπρό μέλλον (στ. 475-481)
Αναφέρεται, όμως, και στα μελλοντικά δεινά και τη ντροπή από την αιχμαλωσία της γυναίκας του. Οι στίχοι 459-461 αποτελούν προοικονομία/προσήμανση. Προοικονομούν το τέλος του Έκτορα. Τοποθετεί την Ανδρομάχη στην κορυφή των αγαπημένων του προσώπων και εύχεται και αυτός να πεθάνει προτού δει την ατίμωση της γυναίκας του.
Αστυάνακτας
Ο Έκτορας στρέφεται προς το παιδί για να το πάρει αγκαλιά αλλά εκείνο τρομαγμένο από τη θέα της περικεφαλαίας τρομάζει και γέρνει στο στήθος της υπηρέτριας που το κρατά. Ο Έκτορας βγάζει την περικεφαλαία και την αφήνει κάτω. Συμβολικά, λοιπόν, αφήνει για λίγο τον πολεμιστή και παίρνει πάλι το ρόλο του πατέρα. Στη συνέχεια φιλάει το γιο του και του δίνει μια ευχή (στ. 475-481): να γίνει σπουδαίος πολεμιστής, να βασιλεύσει στην Τροία, να γίνει καλύτερος από τον πατέρα του και χαρά για τη μητέρα του. Εδώ βλέπουμε έναν Έκτορα που είναι γεμάτος ζωή, είναι αισιόδοξος και μιλά ως πατέρας, ενώ πριν μιλούσε απαισιόδοξα μάλλον επειδή μιλούσε ως πολεμιστής. Οι στίχοι αυτοί (στ. 475-481) αποτελούν επική ειρωνεία, γιατί γνωρίζουμε ότι τίποτε από όλα αυτά δε θα γίνουν. Τον Αστυάνακτα θα τον γκρεμίσουν από τα τείχη οι Αχαιοί.
=> Ο Έκτορας δίνει το παιδί στην Ανδρομάχη (να σημειώσουμε εδώ πως το παιδί το είχε πάρει από την αγκαλιά της τροφού, που είναι παρούσα στη συνάντησή τους). Με τον τρόπο αυτό της δείχνει πως χρέος της είναι το μεγάλωμα του παιδιού.
=> Η Ανδρομάχη φτάνει στο παλάτι και ξεσηκώνει σε θρήνο τις γυναίκες του παλατιού, παρόλο που εκείνος είναι ακόμα ζωντανός, όμως, η γυναίκα του αισθάνεται πως δεν θα τον ξαναδεί. Το μοιρολόι είναι πρόωρο, γιατί ο Έκτορας θα πεθάνει στη ραψωδία Χ, ωστόσο εξυπηρετεί την οικονομία του έπους: από εδώ και στο εξής παρακολουθούμε τον Έκτορα να πολεμά υπό τη σκιά του θανάτου, παρόλο που ο ποιητής δεν τον φορτώνει με τη βεβαιότητα του επικείμενου θανάτου του. Ο Αχιλλέας αντίθετα γνωρίζει πως θα πεθάνει σύντομα.
=> Ο στίχος 502 είναι προοικονομία. Τίποτα από εδώ και στο εξής δεν προμηνύει το θάνατό του. Αντίθετα οι Τρώες θα έχουν πολλές νίκες.
Η σκηνή με τον Πάρη
Ο Πάρης μετά τη μονομαχία του με το Μενέλαο παρέμεινε στο σπίτι του πικραμένος και ταπεινωμένος. Ο Έκτορας, πριν τη συνάντησή του με την Ανδρομάχη, τον συνάντησε και το επέπληξε θυμίζοντάς του πως ο πόλεμος γίνεται εξαιτίας του και προτρέποντάς τον να γυρίσει στη μάχη. Τα δύο αδέλφια, λοιπόν, ξανασυναντιούνται και έτσι αποκαθίσταται η εικόνα του:
Πλατιά παρομοίωση (στ. 506-514): ο Πάρης παρομοιάζεται με άλογο ως προς την ταχύτητα, την ορμητικότητα, την περηφάνεια και την ομορφιά.
α. Αναφορικό μέρος (στ. 506-511)
β. Δεικτικό μέρος (στ. 512-514)
γ. Κοινός όρος: Η εντυπωσιακή εμφάνιση, η ορμητικότητα, η περηφάνεια και η ταχύτητα.
Ο Έκτορας τελικά αναγνωρίζει την ανδρεία του Πάρη (στ. 522). Βλέποντάς τον έτοιμο να ορμήσει στη μάχη είναι πιο φιλικός μαζί του και αναγνωρίζει τη γενναιότητά του. Δεν παραλείπει, όμως, να ψέξει την οκνηρία του και να του θυμίσει την ευθύνη που έχει γι’ αυτόν τον πόλεμο. Εξηγεί έτσι και τη δική του δύσκολη θέση και θλίψη, όταν ακούει τους Τρώες δίκαια να κατηγορούν τον Πάρη.
=> Ο στίχος 592 είναι επική ειρωνεία.
Στοιχεία υλικού πολιτισμού
α. μέγαρο (στ. 370)
β. πύργος (στ. 373)
γ. τείχος (στ. 434)
δ. οπλισμός (στ. 469, 504)
ε. εργαλεία (στ. 491)
στ. των μόσχων μέσα εις τες κοπές και των λευκών προβάτων (στ. 424)
Ιδεολογικά στοιχεία
α. Ο ρόλος της Μοίρας. Η Μοίρα είναι παντοδύναμη στη ζωή των ανθρώπων. Στους στίχους 487-489 «δε θα με στείλει άνθρωπος η ώρα μου πριν φθάσει/ και άνθρωπος άμα γεννηθεί, είτε γενναίος είναι/ είτε δειλός, δεν δύναται η μοίρα ν’ αποφύγει» φαίνεται καθαρά η άποψη των ανθρώπων της ηρωικής εποχής για τη μοίρα.
β. Ο ρόλος του ανδρός και της γυναίκας στην ομηρική κοινωνία: Ο άντρας έχει την ευθύνη του πολέμου και καλείται να αντιμετωπίσει τους εχθρούς. Αν όμως νικηθεί και θανατωθεί, το πτώμα του λεηλατείται και ταπεινώνεται. Η τύχη των γυναικών των ηττημένων είναι τραγική. Γίνονται λάφυρα και τις παίρνουν ως δούλες, ακόμα κι αν είναι βασίλισσες. Βέβαια, υπήρχε η δυνατότητα να τις εξαγοράσουν με λύτρα. Γενικά, οι γυναίκες παραμένουν στο σπίτι και ασχολούνται με τις δουλειές του σπιτιού, υφαίνουν ή πηγαίνουν στους ναούς και συμμετέχουν σε κοινές προσευχές.
γ. «αιδώς» - ο ρόλος της κοινής γνώμης: Ο Έκτορας δε θέλει να αποφύγει τη μάχη, επειδή ντρέπεται για την αρνητική κριτική που θα του κάνουν και οι άντρες της Τροίας αλλά και οι μητέρες των υπερασπιστών της. Ο ήρωας δε θέλει την κατακραυγή της κοινής γνώμης.
δ. Η οικογένεια στην ομηρική κοινωνία: Ιερός είναι ο θεσμός της οικογένειας. Οι σύζυγοι συνδέονται με αγάπη και τρυφερότητα, ενώ κι οι δύο νιώθουν στοργή για τα παιδιά τους κι ενδιαφέρονται γι’ αυτά. Ο σύζυγος και πατέρας είναι ο προστάτης της οικογένειας, τα παιδιά ήταν το καμάρι των γονέων του-ειδικά για τον πατέρα ο γιος θεωρούνταν η προέκτασή του και η μελλοντική του συνέχεια. Η γυναίκα, από την άλλη, διοικεί το σπίτι και ρυθμίζει τις εργασίες των δούλων. Η ίδια ασχολείται επίσης με τις δουλειές του σπιτιού και δεν ήταν υποτιμητικό ούτε για την ίδια την βασίλισσα. Πάντως ήταν ελεύθερη να βγαίνει από το σπίτι, μια βασίλισσα, όμως, με βρέφος συνοδευόταν πάντα από την τροφό. Οι δούλοι ζουν μαζί με την οικογένεια κάτω από την ίδια στέγη και είναι άνθρωποι εμπιστοσύνης, ενώ σε μία ειδική υπηρέτρια ανέθεταν όχι μόνο την επίβλεψη του παιδιού της οικογένειας αλλά και το θηλασμό του στη βρεφική ηλικία.
ε. Ηρωισμός- πολεμική αρετή- ανδρεία: Μεγάλη σημασία έδιναν οι αρχαίοι στην πολεμική ανδρεία που τους έδινε κοινωνική καταξίωση και καλό όνομα. Το καλό τους όνομα (τη φήμη τους) ενδιαφέρονταν να διατηρήσουν και μετά το θάνατό τους (υστεροφημία).
Χαρακτηρισμός προσώπων
Έκτορας
Στη συγκεκριμένη ενότητα προβάλλεται η γενναιότητα και η ανδρεία του ήρωα μέσα από τα λόγια του. Εμφανίζεται προσηλωμένος στις αρχές του ηρωικού ιδεώδους. Αυτές οι αρχές καθορίζουν τη στάση του και τον ωθούν να απορρίψει τη γεμάτη πάθος παράκληση της Ανδρομάχης. Έχει ευθύνη απέναντι στο λαό του και χρέος να διαφυλάξει την πατρογονική τιμή και δόξα αλλά και να εξασφαλίσει τη δική του υστεροφημία. Ως σύζυγος παρουσιάζεται γεμάτος αγάπη, αφοσίωση και τρυφερός. Είναι γεμάτος κατανόηση για τους φόβους της γυναίκας του, ενώ η αγάπη του είναι εμφανής όταν την τοποθετεί στην κορυφή της κλίμακας των αγαπημένων προσώπων του. Ως πατέρας εμφανίζεται στοργικός, τρυφερός και γεμάτος ελπίδες για το μέλλον του γιου του. Μόλις τον βλέπει χαμογελά και πριν φύγει θέλει να τον πάρει αγκαλιά. Προσεύχεται για αυτόν και εκφράζει τη φανερή αισιοδοξία του για το μέλλον του παιδιού του. Τέλος, κατά τη συνάντησή του με τον Πάρη, είναι φανερή η ικανοποίησή του για την απόφαση του αδερφού του να επιστρέψει στη μάχη. Αναγνωρίζει τη γενναιότητά του και κάνει φανερό το ενδιαφέρον του για την υπόληψή του προσπαθώντας να τον καθοδηγήσει με βάση τις αρχές της τάξης και της ανατροφής του. Στα τελευταία λόγια του που αποτελούν έμμεση προσευχή προς το Δία, είναι φανερή η αισιόδοξη διάθεσή του.
Ανδρομάχη
Σε όλη τη σκηνή είναι φανερή η αγάπη της Ανδρομάχης και η αγωνία της για την τύχη του συζύγου της, από την οποία είναι πλήρως εξαρτημένη η τύχη η δική της και του παιδιού της. Η αγάπη και ο φόβος της για εκείνον την κάνουν επινοητική, στάση βαθιά ανθρώπινη και αντιπροσωπευτική του κόσμου της γυναίκας, που χρέος της είναι η φροντίδα της οικογένειά της. Η γεμάτη ελπίδες προσευχή του Έκτορα για τον γιο τους, δημιουργεί ανάμεικτα συναισθήματα στην Ανδρομάχη. Καθώς ο Έκτορας απομακρύνεται, η πίκρα του χωρισμού κυριαρχεί. Η Ανδρομάχη προχωρεί προς το παλάτι δακρυσμένη, ενώ το προαίσθημά της πως είναι η τελευταία φορά που τον βλέπει ζωντανό δυναμώνει, ώστε να ξεσπάσει σε πρόωρο θρήνου.
Comments