Ραψωδία ε (στ. 165-310)

Δομή - Ενότητες

1) Πρώτη συζήτηση Καλυψώς - Οδυσσέα (στ.165-220)

2) Δεύτερη συζήτηση Καλυψώς- Οδυσσέα (στ. 221-251)

3) Η κατασκευή της σχεδίας του Οδυσσέα (στ. 252-288)

4) Η αναχώρηση του Οδυσσέα από την Ωγυγία (στ. 289-310)

Με ποια τεχνάσματα και ποια επιχειρήματα η Καλυψώ προσπαθεί να μεταπείσει τον Οδυσσέα; 1. Για να φανεί γενναιόδωρη και καλή, παρουσιάζει την απόφαση για τον νόστο του Οδυσσέα ως δική της. (178) 2. Δεν λέει στον Οδυσσέα ότι είναι σίγουρη η επιστροφή του στην Ιθάκη. Αντίθετα μιλά για τα δεινά του ταξιδιού του και για την αμφίβολη επιτυχία του, προκειμένου να τον φοβίσει. (185-187) 3. Είναι τρυφερή με τον Οδυσσέα και δείχνει να κατανοεί την δυσπιστία του χωρίς να εκνευρίζεται. Φθάνει μάλιστα στο σημείο να ορκιστεί, για να τον πείσει για τις καλές προθέσεις της. (199-201) 4. Προσφέρει στον Οδυσσέα πλούσιο δείπνο, για να του δείξει ότι μπορεί να απολαμβάνει δίπλα της όλα τα υλικά αγαθά (212-216) 5. Δείχνει ότι εκτιμά και σέβεται τον Οδυσσέα, προσφωνώντας τον με επίσημους τίτλους (223) 6. Δείχνει να έχει καλό χαρακτήρα και να αγαπά τον Οδυσσέα με το να του εύχεται καλό ταξίδι (224-226) 7. Αντιπαραβάλλει την ευχάριστη και ξέγνοιαστη ζωή στην Ωγυγία με το δύσκολο και ριψοκίνδυνο ταξίδι που τον περιμένει (227-228) 8. Υπόσχεται να χαρίσει αθανασία στον Οδυσσέα (229-230) 9. Συγκρίνει τον εαυτό της με την Πηνελόπη, για να δελεάσει τον Οδυσσέα με την ομορφιά της. (232-250) => Ο Οδυσσέας θεωρεί απίστευτα τα όσα του ανακοινώνει η θεά: α) υποκειμενικός λόγος: Ο Οδυσσέας έχει πολύχρονη πείρα του πολέμου και έχουν δει πολλά τα μάτια του. Επομένως, έχει γίνει επιφυλακτικός. β) αντικειμενικός λόγος: Η θέα, ερωτευμένη μαζί του, που προσπαθεί με κάθε μέσο εδώ και εφτά χρόνια να τον κρατήσει δίπλα της δεν θα τον άφηνε τόσο εύκολα να φύγει. γ) ψυχολογικός λόγος: Ενδέχεται να συγκρατεί τον εαυτό του από τις εκρήξεις χαράς για να μην εκτεθεί και την πικράνει. => Τη βάζει να ορκιστεί. Δίνει τριπλό όρκο η Θεά και ορκίζεται στα νερά της Στύγας Η αποχαιρετιστήρια συνομιλία (στ. 223-248)

Η Καλυψώ προτείνει στον Οδυσσέα να μείνει στην Ωγυγία λέγοντάς του πως αν φύγει, είναι γραφτό του να πάθει πολλά στο δρόμο του γυρισμού, ενώ, αν μείνει μαζί της, όχι μόνο θα γίνει φύλακας νοικοκύρης της σπηλιάς αλλά θα τον κάνει και αθάνατο. Επίσης, τονίζει την ανωτερότητά της σαν θεά απέναντι στην Πηνελόπη. Ο Οδυσσέας της απαντάει ότι παρόλο που η Πηνελόπη είναι θνητή, παραμένει συνετή γυναίκα και ότι η απόφασή του να γυρίσει στην Ιθάκη είναι συνειδητή επιλογή. Τέλος, της λέει ότι είναι αποφασισμένος να παλέψει και να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που θα βρεθούν στο δρόμο του. Η κατασκευή της σχεδίας (στ. 257-288)

1η φάση (στ. 258-271): Η Καλυψώ δίνει στον Οδυσσέα τα απλά σύνεργα που έχει, τον οδηγεί στην άκρη του νησιού, του δείχνει τα ψηλά δέντρα και επιστρέφει στη σπηλιά. Ο Οδυσσέας με τη σειρά του έκοψε τους κορμούς, τους πελέκησε με τον χαλκό τους κλώνους, τους έξυσε, τους εστάθμισε. 2η φάση (στ. 272-283): Έρχεται η Καλυψώ και φέρνει τρύπανα. Ο Οδυσσέας τα χρησιμοποιεί και προχωρεί στις αντίστοιχες εργασίες: τρυπάει και συνταιριάζει τα ξύλα με ξύλινα καρφιά, φτιάχνει μια σχεδία φαρδιά και τελειώνει το κατάστρωμα απλώνοντας μακριές σανίδες πάνω από δοκάρια. Στη συνέχεια μπήγει στη μέση το κατάρτι με αντένα ταιριασμένη, μαστορεύει το τιμόνι, περιφράζει τη σχεδία με κλωνάρια ιτιάς και ρίχνει από πάνω φύλλα. 3η φάση (στ. 284-288): Έρχεται ξανά η Καλυψώ με το λινό για τα πανιά και ο Οδυσσέας με τη σειρά του τα μαστορεύει, δένει τα ξάρτια και τα κάτω καραβόσχοινα και τέλος με φαλάγγια ρυμουλκεί τη σχεδία στη θάλασσα.

=> Η σχεδία υποδηλώνει την επιδεξιότητα του Οδυσσέα και την επιθυμία του να φτάσει όσο πιο γρήγορα μπορεί στην πατρίδα του. Εδώ καταλαβαίνουμε ότι ο Οδυσσέας γνωρίζει άριστα την ναυπηγική τέχνη της εποχής. Καλυψώ

Είναι συνεπής στην υπόσχεση που έδωσε στον Ερμή και συμπεριφέρεται με μεγαλοψυχία απέναντι στον Οδυσσέα. Παρόλο που είναι λυπημένη, του φέρεται με γενναιοδωρία, με συμπάθεια και τρυφερότητα. Βέβαια ως ερωτευμένη γυναίκα καταβάλλει προσπάθειες να τον κρατήσει κοντά της. Το σημαντικό είναι ότι αγαπάει τον Οδυσσέα και αυτό φαίνεται από την συνδρομή της στην κατασκευή της σχεδίας, με την προσωπική περιποίησή που του πρόσφερε, με τις προμήθειες σε τρόφιμα και νερό, με τις οδηγίες που του έδωσε για το ταξίδι και με τον ούριο άνεμο που του έστειλε, μόλις ο Οδυσσέας ανοίχτηκε στο πέλαγος. Οδυσσέας

Ο Οδυσσέας αποφασίζει να επιστρέψει στην Ιθάκη με ευθύνη δική του. Παρουσιάζεται αρχικά λυπημένος και απελπισμένος. Στη συνέχεια, όταν η Καλυψώ του ανακοινώνει την απόφασή της, παρουσιάζεται δύσπιστος, αιφνιδιάζεται και δείχνει επιφυλακτικός. Η Καλυψώ τον χαρακτηρίζει έξυπνο, μυαλωμένο, πονηρό. Έπειτα, φανερώνει το υψηλό του ήθος τοποθετώντας το νόστο πάνω από την αθανασία και την αιώνια νιότη που του προσφέρει η θεά. Στη συνέχεια, η κατασκευή της σχεδίας αποδεικνύει ότι είναι ένας επιδέξιος ναυπηγός, με μεθοδικότητα στη δουλειά του και με τεχνικές γνώσεις. Τέλος, αποδεικνύεται και έμπειρος ναυτικός με γνώσεις αστρονομίας. Προοικονομία

α) οι νέες συμφορές του Οδυσσέα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού προς την Ιθάκη (227) β) η επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα (228,243) γ) η άφιξη του Οδυσσέα στο νησί των Φαιάκων (308-310) Επική ειρωνεία

α) Εμείς γνωρίζουμε τα πάντα για την επίσκεψη του Ερμή στην Καλυψώ και την απόφαση των θεών για τον νόστο του Οδυσσέα, κάτι που αγνοεί ο ίδιος ο ήρωας, με αποτέλεσμα να θεωρεί αβέβαιο τον νόστο του (186) β) Ο Οδυσσέας δυσπιστεί απέναντι στην Καλυψώ, ενώ εμείς γνωρίζουμε ότι η νεράιδα έχει δεσμευτεί στον Ερμή να τηρήσει την απόφαση των θεών (190-194) Ανθρωπομορφισμός

Η Καλυψώ συμπεριφέρεται σαν θνητή : α) συνάπτει ερωτικές σχέσεις με έναν θνητό (171, 251) β) ορκίζεται (202-204) γ) είναι τρυφερή (199-200) δ) θυμώνει (201-202) ε) ζηλεύει (230-233) στ) γευματίζει (215-220) ζ) βοηθά στην κατασκευή της σχεδίας (272) η) έχει τη μορφή θνητής γυναίκας (233) θ) ντύνεται με ρούχα που φορούν θνητές (254-256) Τυπικά επίθετα και τυπικές φράσεις

κρατερός Αργοφονιάς (165) : τυπικό επίθετο σεβαστή θεά (237) : τυπικό επίθετο μεγαλόψυχο Οδυσσέα (166, 257) : τυπικό επίθετο αρχοντική θεά (176, 199, 212, 222) : τυπικό επίθετο πολύπαθος και θείος, ύστερα μίλησε ο Οδυσσέας (188-189, 218) : τυπική έκφραση μίλησε ο Οδυσσεύς, και πέταξαν τα λόγια του σαν τα πουλιά (189) : τυπική έκφραση τον λόγο πήρε η Καλυψώ, αρχοντική θεά, του είπε (222) : τυπική έκφραση Λαερτιάδη διογέννητε, πολύτροπε Οδυσσέα (223) : τυπική έκφραση Ανταποκρίθηκε μιλώντας ο Οδυσσέας πολύγνωμος (236) : τυπική έκφραση η Καλυψώ θεόμορφη (267, 272, 290) : τυπικό επίθετο θείο κύμα (288) : τυπικό επίθετο Πηγή: Μεταίχμιο