α. Η άφιξη του Τηλέμαχου στο χοιροστάσιο και η υποδοχή του από τον Εύμαιο (στ. 1-47)
β. Η συνάντηση του Τηλέμαχου με τον ξένο και το τραπέζι της φιλοξενίας (στ. 48-65)
γ. Η συνομιλία του Τηλέμαχου- Εύμαιου για τον ξένο (στ. 66-99)
δ. Η συνομιλία Τηλέμαχου - Εύμαιου - Οδυσσέα (στ. 100-147)
ε. Η αναχώρηση του Εύμαιου για την πόλη (στ. 170-172)
στ. Η αναγνώριση του Οδυσσέα από τον Τηλέμαχο (στ. 185-261)
ζ. Η κατάστρωση του σχεδίου για την εξόντωση των μνηστήρων (στ. 298-336)
=> Ο Οδυσσέας παίρνοντας το θάρρος, προσφωνεί τον Τηλέμαχο και παίρνει από μόνος του το δικαίωμα να του μιλήσει. Ακούγοντας τη συζήτηση του Εύμαιου και του Τηλέμαχου παρεμβαίνει στη συζήτηση θέλοντας να πάρει περισσότερες πληροφορίες για αυτό το ζήτημα. Έτσι διατυπώνει μερικά ερωτήματα (άστοχα ερωτήματα):
α. Θέλεις και σε έχουν από κάτω;
β. Μήπως από φωνή θεού σ' εχθρεύεται ο λαός;
γ. Πικραμένος κατηγορείς τ' αδέρφια σου;
=> Ο Οδυσσέας δεν περιμένει την απάντηση του Τηλέμαχου στα ερωτήματα που του έθεσε, αλλά παρασύρεται από την αγανάκτησή του και μιλάει παθιασμένα, με στόχο να ξεσηκώσει τον γιο του και να του ερεθίσει το φιλότιμο. Τον προετοιμάζει για τις επόμενες κινήσεις: τώρα που θα έρθει ο πατέρας του, οι δύο τους θα τα βάλουν με το πλήθος των μνηστήρων ακόμα και αν χρειαστεί να δώσουν τη ζωή τους. Προοικονομείται από τον ποιητή η αναγνώριση των δύο προσώπων.
=> Η αποχώρηση του Εύμαιου αποτελεί στοιχείο προοικονομίας.
Η επέμβαση της Αθηνάς
α. Ενανθρώπιση της θεάς, αφού παίρνει τη μορφή γυναίκας.
β. Είναι ορατή μόνο στον Οδυσσέα. Του απευθύνεται με σύντομο λόγο δίνοντάς του την εντολή να αποκαλυφθεί στο γιο του, να του τονίζει ότι μαζί με αυτόν θα πρέπει να καταρτίσει σχέδιο για την εξόντωση των μνηστήρων και τον διαβεβαιώνει ότι η ίδια θα βρίσκεται δίπλα του.
γ. Επαναφέρει τον Οδυσσέα στην κανονική του μορφή. Από γέρος ζητιάνος μεταμορφώνεται σε ένα γεροδεμένο άντρα. Επανέρχεται στην κανονική του μορφή χωρίς τα σημάδια της κούρασης και της βιολογικής φθοράς.
δ. Η νέα μορφή του Οδυσσέα, αντί να διευκολύνει την αναγνώρισή του από τον Τηλέμαχο, τη δυσχεραίνει, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια νέα επιβράδυνση.
Άρση και θέση
Ο Οδυσσέας αίρει τη λαθεμένη εντύπωση που δημιούργησε στον Τηλέμαχο και τον βεβαιώνει ότι είναι ο πατέρας του. Απολογείται για τα όσα πέρασε ο γιος του εξαιτίας της δικής του απουσίας, προσπαθώντας να περικλείσει μέσα σε δύο στίχους τις ενοχές του. Ο Οδυσσέας φιλάει τον γιο του, ενώ τρέχουν δάκρυα από τα μάτια του. Ο Τηλέμαχος παραμένει δύσπιστος. Ο Οδυσσέας παρουσιάζει αποδεικτικά στοιχεία θέλοντας να πείσει για την αληθινή του ταυτότητα: αιτιολογεί τη μεταμόρφωσή του αναφέροντας ότι αυτή οφείλεται στην επέμβαση της θεάς Αθηνάς. Ο Τηλέμαχος τελικά πείθεται και η αναγνώριση ολοκληρώνεται.
=> Ο Οδυσσέας πληροφορεί τον Τηλέμαχο ότι τον έχουν φέρει στην Ιθάκη οι Φαίακες και η Αθηνά του έχει συστήσει να οργανώσουν πατέρας και γιος την εξόντωση των εχθρών.
=> Η αναγνώριση αποτελεί τυπικό θέμα της Οδύσσειας
Το τυπικό της αναγνώρισης
1. Πολύχρονη απουσία του αναγνωριζόμενου (Ο Οδυσσέας απουσίαζε πολλά χρόνια από την Ιθάκη).
2. Ο αναγνωριζόμενος είναι καλυμμένος (Ο Οδυσσέας, αρχικά, είναι μεταμορφωμένος σε γέρο ζητιάνο).
3. Απομόνωση των δύο αναγνωριστικών υποκειμένων(Ο Εύμαιος αποχωρεί από το καλύβι κι έτσι πατέρας και γιος μένουν μόνοι).
4. Αποκάλυψη (Ο Οδυσσέας αποκτά την κανονική του μορφή και ομολογεί την ταυτότητά του).
5. Δυσπιστία του αναγνωριστή, δοκιμασία και διαβεβαιώσεις του αναγνωριζόμενου(Ο Τηλέμαχος απορεί με την αλλαγή της μορφής του "ξένου" και δεν πείθεται ότι είναι ο πατέρας του. Ο Οδυσσέας αποκαλύπτει ότι η μεταμόρφωση είναι έργο της Αθηνάς).
6. Αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων(Ο Τηλέμαχος αναγνωρίζει τον πατέρα του και οι δύο αγκαλιάζονται και ξεσπούν σε δάκρυα συγκίνησης).
Παρομοίωση (στ. 242-245)
α. αναφορικό μέρος: σαν αετοί...ξεπεταρίσουν
β. δεικτικό μέρος: τόσο πικρό... κύλησε
γ. τον κοινό όρο: η ένταση του σπαραγμού
Ειρωνεία
1. Στίχοι 5-14: Από τις αντιδράσεις των σκυλιών ο Οδυσσέας υποθέτει πως κάποιος γνώριμος έρχεται στο καλύβι, ενώ οι αναγνώστες γνωρίζουν πως ο επισκέπτης που πλησιάζει είναι ο Τηλέμαχος.
2. Στίχοι 19-29: Ο Εύμαιος υποδέχεται τον Τηλέμαχο σαν να ήταν γιος του τη στιγμή που είναι παρών ο πραγματικός πατέρας του Τηλέμαχου
3. O Τηλέμαχος αποκαλεί «ξένο» τον πατέρα του
4. Στίχοι 70-76: Ο Εύμαιος συστήνει τον Οδυσσέα στον Τηλέμαχο χρησιμοποιώντας στοιχεία της πλαστής ιστορίας που του διηγήθηκε ο Οδυσσέας. (και επιβράδυνση)
5. Στίχοι 77-99: Ο Τηλέμαχος αρνείται να φιλοξενήσει στο παλάτι τον ίδιο τον πατέρα του.
Προϊδεασμοί
1) Στίχοι 95-97: Με τα λόγια του Τηλέμαχου προϊδεαζόμαστε για την κατοπινή συμπεριφορά των μνηστήρων απέναντι στο ζητιάνο Οδυσσέα.
2) Στίχοι 141-143: Με την αναχώρηση του Εύμαιου για το παλάτι και την παραμονή του Τηλέμαχου και του Οδυσσέα στην καλύβα προϊδεαζόμαστε για την επικείμενη αναγνώριση πατέρα και γιου.
Προοικονομία
α) 185-186 : η Αθηνά δίνει εντολή στον Οδυσσέα να αποκαλύψει στον γιο του την ταυτότητά του : προικονομείται η αναγνώριση.
β) 187-188, 260, 307-308 : προοικονομείται η μνηστηροφονία και η συνεργασία πατέρα και γιου.
γ) 188-190 : η θεά Αθηνά θα είναι παρούσα στη μνηστηροφονία : προοικονομείται το επιτυχές αποτέλεσμα.
Ανθρωπομορφισμός
Οι θεοί συχνά συμπεριφέρονται σαν άνθρωποι. Στην ενότητά μας, η Αθηνά δηλώνει ότι αγαπά τις μάχες και ότι θα πάρει μέρος στη μνηστηροφονία (188-190, 326-327).
Το σχέδιο δράσης της εξόντωσης των μνηστήρων
α) Ο Τηλέμαχος θα πάει την αυγή στο παλάτι (298-299)
β) Ο Οδυσσέας θα κατέβει αργότερα στην πόλη με τον Εύμαιο και θα μπει στο παλάτι με τη μορφή ζητιάνου (300-301).
γ) Ο Τηλέμαχος δεν πρέπει να αντιδράσει στις προσβολές και τις προκλήσεις των μνηστήρων.
δ) Ο Οδυσσέας θα ειδοποιήσει με νεύμα τον Τηλέμαχο την κατάλληλη στιγμή να μαζέψει τον οπλισμό από το παλάτι και να κρατήσει μόνο δύο σπαθιά, δύο δόρατα και δύο ασπίδες. (309-326)
ε) Η Αθηνά θα είναι παρούσα στο φονικό και θα βοηθήσει : αυτή την πληροφορία τη δίνει ο Οδυσσέας στον Τηλέμαχο για να τον εμψυχώσει (326-327).
στ) Το σχέδιο θα πρέπει να μείνει κρυφό, προκειμένου να δοκιμαστούν για την αφοσίωσή τους τα αγαπημένα πρόσωπα και οι δούλοι (328-336).
Χαρακτηρισμός προσώπων
Οδυσσέας
Ο Οδυσσέας μαθαίνει όσα γίνονται στο παλάτι του. Επεμβαίνει αυθόρμητα στη συζήτηση και ζητάει με ευγενικό τρόπο να μάθει για ποιο λόγο ο Τηλέμαχος ανέχεται τη συμπεριφορά των μνηστήρων. Του μιλάει οικειότητα και δείχνει να συμμερίζεται τον πόνο του. Προσπαθεί να τονώσει το ηθικό του. Του μιλάει με πάθος και εκδικητικότητα για τους μνηστήρες με στόχο να τον ερεθίσει τον Τηλέμαχο και να του ξεσηκώσει το φιλότιμο. Δεν παραλείπει να αναθερμάνει στην ψυχή του Τηλέμαχου την ελπίδα ότι ο πατέρας του ζει. Εκδηλώνει την χαρά του για τον Τηλέμαχο και δεν ντρέπεται να κλάψει , δείχνοντας ότι για τους ήρωες το κλάμα δεν είναι ντροπιαστική πράξη, αλλά ειλικρινής εκδήλωση των συναισθημάτων τους. Με απόλυτη ψυχραιμία καταστρώνει ένα πανέξυπνο σχέδιο για τη μνηστηροφονία που φανερώνει την ευστροφία και τη διορατικότητα του ήρωα. Τέλος, είναι ιδιαίτερα αγαπητός στην Αθηνά, κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η Αθηνά παρουσιάζεται μπροστά του, τον συμβουλεύει και του υπόσχεται βοήθεια.
Τηλέμαχος
Η ενθαρρυντική παρέμβαση του Οδυσσέα έφερε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ο Τηλέμαχος εμπιστεύεται πια τον ξένο. Καταλήγει με απαισιοδοξία και πικρία στο ότι ο Οδυσσέας δεν πρόλαβε να το όφελος να δει από το γιο του. Πονάει για τον πατέρα του, ο οποίος χάρηκε το παιδί του και δεν είδε κανένα καλό από αυτό. Οι οδηγίες που δίνουν στον Εύμαιο δείχνουν τη φροντίδα του για τη μητέρα του. Φανερώνουν, όμως, τη μόνιμη υποψία του ότι καραδοκούν παντού εχθροί, που επιβουλεύονται τη ζωή του. Κατά τη διάρκεια της αναγνώρισης, στην αρχή είναι εξαιρετικά δύσπιστος, κάτι που είναι απόλυτα δικαιολογημένο, αφού η ξαφνική μεταμόρφωση του ζητιάνου, του προκαλεί έκπληξη. Στη συνέχεια πείθεται και συγκινημένος πέφτει στην αγκαλιά του πατέρα του. Στη συνέχεια εκδηλώνει το ενδιαφέρον του, θέτοντας ερωτήσεις στον πατέρα του για τις περιπέτειές του. Δείχνει εμπιστοσύνη στον πατέρα του και υπακούει στις εντολές που δίνει ο Οδυσσέας σχετικά με το σχεδιασμό της μνηστηροφονίας.
Comments