Ραψωδία ε (στ. 421-552)

Δομή

1) Η παρέμβαση της Αθηνάς και η συνέχιση του αγώνα του Οδυσσέα (στ. 421-429)

2) Ο αγώνας του Οδυσσέα κοντά στη βραχώδη στεριά (στ. 430-452)

3) Ο πρώτος μονόλογος του Οδυσσέα (στ. 453-472)

4) Η άφιξη του Οδυσσέα στις εκβολές ενός ποταμιού και η δέησή του στον ποταμοθεό (στ. 474-504)

5) Ο Οδυσσέας σώος κοντά στο ποτάμι (στ. 505-519)

6) Ο δεύτερος μονόλογος του Οδυσσέα (στ. 520-529)

7) Οι ενέργειες του Οδυσσέα για τη διανυκτέρευση (στ. 530-549)

8) Ο ύπνος του Οδυσσέα (στ. 550-552)

Η παρέμβαση της Αθηνάς: Σταματάει τους ανέμους, προστάζοντάς τους να καταλαγιάσουν, αφήνοντας μόνο τον βοριά να φυσάει, που είναι βοηθητικός για τον ήρωα.

Μονόλογος Οδυσσέα

α) Να επιχειρήσει να προσεγγίσει την ακτή, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο να τσακιστεί στα βράχια.

β) ή να κολυμπήσει ένα γύρο, μήπως βρει κανένα απάνεμο ακρογιάλι ή και λιμάνι, με κίνδυνο όμως να παρασυρθεί από τα κύματα και να τον κατασπαράξει κάποιο κήτος.

=> Όμως, πριν προλάβει να επιλέξει, ένα πελώριο κύμα τον πετάει με δύναμη πάνω στα βράχια. Η Αθηνά επεμβαίνει και φωτίζει τον Οδυσσέα να πιαστεί γερά στο βράχο και μόλις το κύμα υποχωρήσει, τότε να πέσει στη θάλασσα. Στη συνέχεια, πάλι με την επέμβαση της Αθηνάς φτάνει στις εκβολές ενός ποταμού.

Η δέηση του Οδυσσέα στον ποτάμιο θεό

Οι ποταμοί θεωρούνταν από τους αρχαίους θεότητες που μπορούσαν να βοηθήσουν τους ανθρώπους που υπέφεραν:

Το τυπικό της ικεσίας

α) Επίκληση στον θεό (497) β) Οι προσφορές του ικέτη προς τον θεό (498-501) γ) Η παράκληση (502-504)

Δεύτερο πρόβλημα του Οδυσσέα

α) αν μείνει στο ποτάμι, θα αντιμετωπίσει τον κίνδυνο της πρωινής παγωνιάς

β) αν πάει στο δάσος, θα αντιμετωπίσει τον κίνδυνο από τα θηρία.

=> Αποφασίζει να διανυκτερεύσει στο δάσος και ψάχνει να βρει μέρος κατάλληλο να περάσει τη νύχτα, που έρχεται υγρή και κρύα.

Παρομοιώσεις 1) 435-441 Αναφορικό μέρος : Πόση αγαλλίαση...αγάλλεται Δεικτικό μέρος : τόση αγαλλίαση...δασωμένης Κοινός όρος : η χαρά και η ανακούφιση που νιώθει κάποιος όταν ξεπερνά τον κίνδυνο Άλλοι δευτερεύοντες κοινοί όροι : α) Η μακροχρόνια αρρώστια του πατέρα = η μακροχρόνια ταλαιπωρία του Οδυσσέα β) Ο δαίμονας που βασανίζει τον πατέρα = ο Ποσειδώνας που βασανίζει τον Οδυσσέα γ) Οι θεοί που σώζουν τον άρρωστο πατέρα = Η Αθηνά, η Λευκοθέη και ο ποταμός που σώζουν τον Οδυσσέα δ) Τα παιδιά που χαίρονται όταν ο πατέρας τους γίνεται καλά = η χαρά του Οδυσσέα 2) 546-549 Αναφορικό μέρος : Πώς κάποιος έκρυψε...απ'αλλού ν'ανάβει Δεικτικό μέρος : με ένα δαυλό παρόμοιος...με φύλλα Κοινός όρος : ο τρόπος με τον οποίο κάτι σκεπάζεται καλά Άλλοι δευτερεύοντες κοινοί όροι : α) Η μαύρη στάχτη = τα φύλλα β) το απόμερο κτήμα = ο Οδυσσέας που είναι μόνος γ) Η προσπάθεια να σωθεί το σπέρμα της φωτιάς = η προσπάθεια του Οδυσσέα να προστατευτεί από το κρύο. => Οι αρχαία Έλληνες είχαν την αντίληψη ότι όσα υπάρχουν ή συμβαίνουν γύρω τους έχουν ψυχή και μάλιστα είναι φορείς θεϊκής ιδιότητας. Η αντίληψη αυτή ονομάζεται ανιμισμός. Έτσι, στοιχεία που για μας θεωρούνται φυσικά ή λογικά για τους ομηρικούς ανθρώπους, που ένιωθαν εξαρτημένοι από δυνάμεις θεϊκές, ήταν αποτέλεσμα θεϊκής επενέργειας. Οδυσσέας Νιώθει αγαλλίαση και ανακούφιση, γιατί είχε απελπιστεί από τις συνεχείς δοκιμασίες. Έτσι, την προσωρινή χαρά τη διαδέχτηκε η απογοήτευση. Στη συνέχεια βρίσκεται αντιμέτωπος με το φόβο μήπως συντριβεί στα κοφτερά βράχια. Προτιμάει, επομένως, να κολυμπήσει για να βρει μια ακρογιαλιά. Με ανακούφιση διαπιστώνει ότι η ικεσία του εισακούγεται και φιλάει συγκινημένος τη στεριά που τον δέχτηκε. Όμως, προκύπτει ένα πρόβλημα, αυτό της διανυκτέρευσης που κάνει τον ήρωα πάλι να νιώθει φόβο και ανησυχία. Όταν επιλέγει να διανυκτερεύσει στο δάσος και χώνεται μέσα στα ξερά φύλλα, νιώθει ασφαλής, ήρεμος και χαρούμενος. Επιτάχυνση: Μέσα σε τρεις στίχους (428-430) ο ποιητής συνοψίζει την πάλη του Οδυσσέα με τη θάλασσα που διήρκεσε δύο ολόκληρες μέρες. Μεταφορές

α) δένει το δρόμο στους ενάντιους ανέμους (στ. 422)

β) το κοφτερό του μάτι (στ. 434)

γ) ο δαίμονας τον χτύπησε φριχτός (στ. 438)

δ) τα δεσμά της συμφοράς του (στ. 439)

ε) τον πήρε ο γδούπος (στ. 444)

στ) τότε του λύθηκαν τα γόνατα, λύγισε η καρδιά του (στ. 450)

ζ) ανακινούσε τέτοιες σκέψεις (στ. 474)

η) και ήλθε η ψυχή ξανά στον τόπο της (στ. 513)

θ. γλίστρησε ο Οδυσσέας στον κόρφο τους (στ. 538)

Προσωποποιήσεις

α) τους προστάζει ανάπαυλα (στ. 422)

β) το μέγα κύμα... βόγκαε και ξερνούσε (στ. 447)

γ) βρυχάται το κύμα πολυτάραχο (στ. 459)

δ) επάκουσε με, όποιος και αν είσαι, ποταμέ βασιλικέ μου (στ. 497)

ε) πώς να μη συμμαχήσουν άσχημα πάχνη και παγωνιά (στ. 523) Τυπικές εκφράσεις και τυπικά επίθετα

Η Αθηνά, του Δία η κόρη (421) : τυπική έκφραση μαύρη μοίρα (425) : τυπικό επίθετο ο θείος Οδυσσεύς (426) : τυπικό επίθετο η Αυγή με τους ωραίους πλοκάμους (430-431) : τυπική έκφραση μεγάλο κύμα/μέγα κύμα (428, 446) : τυπικό επίθετο τότε του λύθηκαν τα γόνατα, λύγισε κι η καρδιά του (450) : τυπική έκφραση τον θυμό του Κοσμοσείστη (472) : τυπική έκφραση η θεά Αθηνά, τα μάτια λάμποντας (477, 488) : τυπική έκφραση ποταμέ βασιλικέ μου/ποταμέ μου, βασιλιά μου (497, 503) : τυπική έκφραση αθάνατοι θεοί (500) : τυπικό επίθετο βασανισμένος ο Οδυσσέας (543) : τυπική έκφραση

Πηγή: Μεταίχμιο