2) Η άφιξη του Κύκλωπα και ο διάλογός του με τον Οδυσσέα (στ. 259-316)
3) Η σκηνή της ανθρωποφαγίας (στ. 317-330)
4) Σκέψεις του Οδυσσέα για την εξουδετέρωση του Πολύφημου (στ. 331-339)
5) Η δεύτερη σκηνή της ανθρωποφαγίας - Το σχέδιο της τύφλωσης (στ 340-352)
6) Η εφαρμογή του σχεδίου της τύφλωσης - Η εξαπάτηση του Πολύφημου (στ. 353- 461)
7) Η δραπέτευση του Οδυσσέα και των συντρόφων του από τη σπηλιά (στ. 485- 512)
=> Ο Οδυσσέας διηγείται με χρονολογική σειρά στους Φαιάκες τα όσα του συνέβησαν. Μιλάει για τις περιπέτειες που έζησε στις χώρες των Κικόνων, των Λωτοφάγων, των Κυκλώπων, του Αιόλου και των Λαιστρυγόνων καθώς και στη χώρα του Ήλιου, όπου έχασε και τους τελευταίους συντρόφους του. Όλες αυτές οι ιστορίες ονομάστηκαν απόλογοι και στοιχειοθετούν αναδρομικές αφηγήσεις.
=> Ο Κύκλωπας, όταν τελείωσε τις δουλειές του, απευθύνθηκε στους ξένους και τους ζήτησε να μάθει α) ποιοι είναι, β) από που έρχονται, γ) ποιος είναι ο σκοπός του ταξιδιού τους.
=> Ο Οδυσσέας του απαντάει ότι ο ίδιος και οι σύντροφοί του είναι Αχαιοί, ότι επιστρέφουν από την Τροία και ότι ο σκοπός τους ταξιδιού τους είναι η επιστροφή στην πατρίδα. Προσπαθεί να προκαλέσει τον οίκτο του Κύκλωπα. Τον ικετεύει ταπεινά να τους φιλοξενήσει.
=> Ο Κύκλωπας αντιμετωπίζει με ασέβεια και με αλαζονεία τον Οδυσσέα, μιλάει με ασέβεια και ειρωνεία για τον Δία και για τους άλλους θεούς. Δηλώνει καθαρά ότι δεν έχει πρόθεση να τους βοηθήσει.
Το σχέδιο του Οδυσσέα
Ο Οδυσσέας δεν είχε καμία πρόθεση αν του κάνει κακό, όμως αυτή ήταν η μόνη λύση για να φύγουν. Ύστερα από την καταβρόχθιση της πρώτης δυάδας των συντρόφων του, σκέφτηκε να σκοτώσει τον Κύκλωπα με το σπαθί του την ώρα που θα ήταν ξαπλωμένος στη σπηλιά την ώρα που θα κοιμόταν. Αμέσως, όμως, άλλαξε γνώμη γιατί σκέφτηκε τον ασήκωτο βράχο που έκλεινε την είσοδο της σπηλιάς. Έπειτα, σκέφτηκε να τυφλώσει τον Κύκλωπα, ώστε να μπορέσει να οργανώσει την απόδρασή του χωρίς εκείνος να το αντιληφθεί αλλά και να χρησιμοποιήσει τη μυϊκή δύναμη του Κύκλωπα προς όφελός τους.
=> Όταν ο Πολύφημος μετά την επιστροφή του καταβρόχθισε για τρίτη φορά δύο άντρες, ο Οδυσσέας του πρόσφερε κρασί και ο Κύκλωπας βυθίστηκε μεθυσμένος σε ύπνο βαθύ. Πριν κοιμηθεί, ζήτησε να μάθει το όνομα του Οδυσσέα και εκείνος του απάντησε ότι το όνομά του είναι Ούτις, δηλαδή "Κανένας". Έπειτα, έβαλε σε εφαρμογή το τελευταίο μέρος του σχεδίου του ο Οδυσσέας. Έδεσε με λυγαριές τρία τρία τα κριάρια και κάτω από την κοιλιά του μεσαίου πιάστηκε ανάστροφα κρεμασμένος ένας άντρας. Ο ίδιος πιάστηκε από το πιο μεγάλο κριάρι του κοπαδιού που ήταν και το αγαπημένο του Κύκλωπα. Όταν ξημέρωσε, ο Πολύφημος άνοιξε την είσοδο για να βγουν τα ζώα έξω. Οι σύντροφοι και ο Οδυσσέας λύθηκαν γρήγορα και έτρεξαν προς το πλοίο.
Χαρακτηρισμός προσώπων
Οδυσσέας
Βασικό γνώρισμά του Οδυσσέα είναι η ψυχραιμία του και η προσήλωσή του σε ορισμένες αξίες όπως η πατρίδα και η πολεμική ικανότητα. Επιπλέον, παρουσιάζεται ευσεβής στους θεούς, εύστροφος στο λόγο και ευέλικτος απέναντι στο συνομιλητή του. Είναι επινοητικός, αφού καταστρώνει και βάζει σε εφαρμογή το σχέδιό του. Είναι προνοητικός, αφού μελετά όλες τις παραμέτρους του σχεδίου του, ικανός αρχηγός, αφού ενεργεί με υπευθυνότητα και παίρνει αποφάσεις για το καλό των συντρόφων του και τέλος, εκδικητικός, αφού τυφλώνει χωρίς οίκτο τον Κύκλωπα, που έφαγε έξι συντρόφους του.
Κύκλωπας
Είναι πρωτόγονος, αφού ζει σε σπηλιά και δεν έχει σχέσεις με άλλους. Είναι καχύποπτος και αγενής, ασεβής απέναντι στο Δία και στους άλλους θεούς. Ακόμη, είναι ψυχρός και αφιλόξενος, αλαζόνας και κουτοπόνηρος. Η σκηνή της ανθρωποφαγίας μας φέρνει μπροστά σε ένα βάρβαρο και πρωτόγονο ον με άγρια ένστικτά. Έχει και θετικά στοιχεία, όπως η μεθοδικότητα στη δουλειά του και η εργατικότητά του. Επιπλέον, είναι εύπιστος και αφελής, αφού δεν υποψιάζεται το δόλο του Οδυσσέα.
ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Α) στ. 253-254 : Ο Οδυσσέας λέει ότι θα ήταν συμφερότερο να άκουγε τους συντρόφους του και να έφευγαν από τη σπηλιά. Έτσι προετοιμαζόμαστε να ακούσουμε τις περιπέτειες που θα ακολουθήσουν μόλις εμφανιστεί ο Κύκλωπας.
Β) στ. 300-304 : η αλαζονική στάση του Πολύφημου (ΥΒΡΙΣ) προαναγγέλλει την τιμωρία του (ΝΕΜΕΣΙΣ)
Γ) στ. 503-506 : τα λόγια του Κύκλωπα προοικονομούν τα βάσανα που θα περάσει ο Οδυσσέας.
ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ
Α) στ. 314-316 : Ο Οδυσσέας λέει στον Πολύφημο ότι το καράβι του έχει καταστραφεί και πως τάχα δεν έχει άλλους συντρόφους, ενώ εμείς ξέρουμε πως αυτό είναι ψέμα.
Β) στ. 393-396 : ο Πολύφημος πίνει με ευχαρίστηση το κρασί που του προσφέρει ο Οδυσσέας, ενώ εμείς γνωρίζουμε πως η προσφορά του κρασιού ήταν μέρος του σχεδίου της τύφλωσης του Κύκλωπα.
Γ) στ. 409-410 : Ο Οδυσσέας λέει στον Πολύφημο ότι ονομάζεται Ούτις, ενώ εμείς ξέρουμε ότι αυτό είναι ψέμα.
ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟΝ
Είναι αναγκαίο ο Οδυσσέας και οι σύντροφοι να βρουν ένα δόλιο τρόπο για να τυφλώσουν τον Κύκλωπα και να βγουν από τη σπηλιά. Μας φαίνεται λογικό το ότι είχαν μαζί τους κρασί για να το προσφέρουν ως αντίδωρο, σύμφωνα με την ομηρική φιλοξενία, κάτι που τελικά εξυπηρέτησε τα σχέδιά τους.
ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ
Α) αναδρομική αφήγηση (flash back) : Ο Όμηρος είχε ξεκινήσει την αφήγηση της Οδύσσειας από τη μέση (in medias res), μετά από υπόδειξη της Μούσας. Από τη ραψωδία ι ως τη ραψωδία μ, ο Οδυσσέας αφηγείται τις περιπέτειές του από τη στιγμή που έφυγε από την Τροία ως τη στιγμή που έφτασε στο νησί της Καλυψώς.
Β) πρωτοπρόσωπη αφήγηση : ο Οδυσσέας αφηγείται τις περιπέτειές του, κάτι που κάνει την αφήγηση πιο δραματική.
Γ) περιγραφή : π.χ. της σπηλιάς
Δ) διάλογος : μεταξύ Οδυσσέα και Κύκλωπα, προβάλλονται έτσι με δραματικό τρόπο τα συναισθήματα και οι ιδέες των πρωταγωνιστών.
ΥΒΡΙΣ-ΝΕΜΕΣΙΣ-ΤΙΣΙΣ
Η υβριστική συμπεριφορά του Πολύφημου, που είδαμε πιο πάνω (ύβρις) προκάλεσε την οργή των θεών και την τιμωρία του με την τύφλωσή του (νέμεσις, τίσις). Έτσι επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά το σχήμα που υπάρχει συχνά στα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ
Η νίκη του έξυπνου, πολυμήχανου και θαρραλέου Οδυσσέα στην αναμέτρησή του με τον πελώριο και δυνατό Πολύφημο αναδεικνύει τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της Οδύσσειας και τονίζει το ότι ο άνθρωπος μπορεί να πετύχει τα πάντα στηριζόμενος στις πνευματικές και ψυχικές του ικανότητες.
ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ
εγώ αποκρίθηκα…λόγια (284) : τυπική έκφραση
έτσι του μίλησα…μ’ άσπλαχνο φυσικό (299) : τυπική έκφραση
αμέσως αποκρίθηκα (312) : τυπική έκφραση
κοσμοσείστης Ποσειδών (314) : τυπικό επίθετο
θεία Αυγή (339) : τυπικό επίθετο
θείο ποτό (386) : τυπικό επίθετο
έτσι του μίλησα…την απάντηση (411) : τυπική έκφραση
Κι εκείνοι ανταπαντώντας…αγόρευαν (456) : τυπική έκφραση
Comments