1. Η συνέλευση του στρατού - Ο Κάλχας αποκαλύπτει την αιτία του κακού (στ. 54-102)
2. Η αντίδραση του Αγαμέμνονα (στ. 102-121)
3. Η σύγκρουση Αχιλλέα - Αγαμέμνονα (στ. 122-188)
4. Η επέμβαση της Αθηνάς - Εκτόνωση της κρίσης (στ. 189-248)
Στοιχεία Πολιτισμού
1. Εννέα: «Εννέα μέρες ρίχνει ο Απόλλωνας της σαγίτες του στο αχαϊκό στρατόπεδο» (στ. 53) τυπικός αριθμός που σημαίνει μεγάλη χρονική διάρκεια.
2. Η Συνέλευση: Οι συνελεύσεις γίνονταν με απόφαση του βασιλιά σε καιρό ειρήνης αλλά και πολέμου και δεν υπήρχε συγκεκριμένος αριθμός συνόδων ή τακτικές ημερομηνίες.
3. Οι μάντεις
4. Εκατόμβη: θυσία εκατό βοδιών.
5. Πυργωμένην Τροία (στ. 130) - τειχόκαστρα (στ. 165): Γύρω από τις πόλεις έχτιζαν τείχη για την καλύτερη ασφάλεια και προστασία τους.
6. Μαύρο καράβι (στ. 142) - κυρτά καράβια (στ. 171): Ανάπτυξη ναυπηγικής τέχνης και ναυτιλίας.
7. Το ακονισμένο ξίφος (στ. 191): Βασικό στοιχείο οπλισμού της εποχής.
8. Αργυρήν λαβήν (στ. 220) - το φλούδι/ γύρω του ελέπισε ο χαλκός (στ. 237-238) - το χρυσοκονισμένο σκήπτρο (στ. 246-247): Τα έπη αναφέρονται στη Μυκηναϊκή εποχή, η οποία ανήκει στην Εποχή του Χαλκού, όπου τα εργαλεία κατασκευάζονταν από ορείχαλκο.
Ανθρωπομορφισμός θεών
1. στ. 57
2. στ. 65, 97
3. στ. 196-197
Οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα πράγματα και επηρεάζουν καθοριστικά τις εξελίξεις. Η Ήρα υποδεικνύει στον Αχιλλέα να συγκαλέσει συνέλευση των Αχαιών, προκειμένου να αναζητηθεί η αιτία του κακού και να αντιμετωπιστεί η δύσκολη κατάσταση που έχει διαμορφωθεί εξαιτίας του λοιμού. Ακόμη, η Αθηνά επεμβαίνει στη σύγκρουση Αχιλλέα - Αγαμέμνονα.
Δισταγμός του μάντη Κάλχα (στ. 69-84)
Ο μάντης προσφέρεται αυτοπροαίρετα να απαντήσει στο επίμαχο ερώτημα του Αχιλλέα, στο γιατί έχει θυμώσει ο Απόλλωνας μαζί τους. Ζητά όμως προηγουμένως ένορκη προστασία από τον Αχιλλέα γι’ αυτά που θα πει, καθώς θέλει να προφυλαχθεί από τον Αγαμέμνονα. Πολλές φορές οι μάντεις έρχονταν αντιμέτωποι με τη βία της εξουσίας για κάποια αποκάλυψη που δεν άρεσε στον πολιτικό αρχηγό.
Οι διαβεβαιώσεις του Αχιλλέα (στ. 85-92)
Ο Αχιλλέας, αγνός και ευαίσθητος αρχηγός καθώς είναι, δεν ανέχεται τον άδικο χαμό των συμπολεμιστών του. Υπόσχεται, λοιπόν, στον Κάλχαντα ότι θα τον προστατεύσει προκειμένου να αποκαλυφθεί η αιτία του λοιμού.
Ο μάντης αποκαλύπτει ότι αιτία της συμφοράς είναι ο Αγαμέμνονας, που αρνήθηκε να επιτρέψει στον Χρύση την κόρη του. Ο θεός θα δώσει τέλος στο λοιμό, μόνο αν οι Αχαιοί στείλουν πίσω τη Χρυσηίδα μαζί με μια εκατόμβη.
Η αντίδραση του Αγαμέμνονα στην αποκάλυψη του Κάλχαντα
Επιτίθεται φραστικά απέναντι στον μάντη και προσπαθεί να δικαιολογήσει την απόφασή του να κρατήσει τη Χρυσηίδα. Επαινεί τα χαρίσματά της και φτάνει στο σημείο να τη συγκρίνει με τη νόμιμη γυναίκα του, την Κλυταιμνήστρα, τονίζοντας έμμεσα το μέγεθος της θυσίας που θα κάνει. Αργότερα δέχεται να παραχωρήσει τη Χρυσηίδα στον πατέρα της, γιατί προτάσσει το καλό του στρατεύματος. Ζητά, όμως, ως αντάλλαγμα να του δοθεί κάποιο άλλο δώρο, με το επιχείρημα πως δεν είναι σωστό να μείνει χωρίς δώρο ο αρχιστράτηγος του στρατεύματος.
Η απάντηση του Αχιλλέα στην απαίτηση του Αγαμέμνονα
Δεν υπάρχουν άλλα λάφυρα που θα μπορούσαν να δοθούν στον Αγαμέμνονα, αφού έχουν μοιραστεί όλα. Δίνεται η υπόσχεση να τον αποζημιώσουν με πολλαπλάσια δώρα στο μέλλον μετά την άλωση της Τροίας.
=> Ο Αγαμέμνονας απορρίπτει την υπόσχεση του Αχιλλέα εκλαμβάνοντάς την ως προσπάθεια εξαπάτησής του. Εμμένει στην απαίτησή του και δηλώνει απερίφραστα πως πρόκειται να την ικανοποιήσει ακόμα και με τη βία. Μειώνει τον Αχιλλέα, αποδίδοντας την εξαιρετική του ανδρεία στους θεούς δηλώνοντας την περιφρόνησή του. Τέλος, δηλώνει πως θα πάρει το δικό του δώρο, τη Βρισηίδα κάνοντας επίδειξη της δύναμής του.
=> Ο Αχιλλέας σηκώνει ξίφος για να σκοτώσει τον Αγαμέμνονα αλλά μετά την παρέμβαση της Αθηνάς αποφασίζει να μη σκοτώσει τον Αγαμέμνονα. Έτσι, εκτονώνει την οργή του με υβριστικά λόγια εναντίον του Αγαμέμνονα κατηγορώντας τον για δειλία, αναίδεια, απληστία. Στο τέλος, πετάει το σκήπτρο δηλώνοντας την παραίτησή του από τη μάχη. Θεωρεί προσβολή της τιμής του την αφαίρεση του δώρου του, αφού τα λάφυρα είχαν μοιραστεί κατάλληλα.
Επιφάνεια της θεάς Αθηνάς
1. Δίνεται διέξοδος στην κρίση που έχει δημιουργηθεί.
2. Εξυπηρετείται η οικονομία του έπους.
3. Τονίζεται το μέγεθος και η σοβαρότητα της κρίσης.
Χαρακτηρισμός προσώπων
Αχιλλέας
1. Αναλαμβάνει πρωτοβουλία και δράση συγκαλώντας τη συνέλευση των Αχαιών.
2. Διαβεβαιώνει με όρκο τον μάντη πως θα τον προστατεύσει ακόμα κι από τον πιο δυνατό των Αχαιών. Έτσι, αναλαμβάνει την ευθύνη και αναμειγνύεται όλο και περισσότερο στην υπόθεση. Ουσιαστικά, με αυτή του τη στάση δείχνει πως τολμά να πάρει θέση και σε πολιτικά –εκτός από τα στρατιωτικά- ζητήματα.
3. Παρουσιάζεται, λοιπόν, ο Αχιλλέας πονόψυχος και ανήσυχος για την τύχη του αχαϊκού λαού, ήρωας που δεν αντέχει την ήττα στο στρατόπεδό του και αναζητά λύσεις στα προβλήματα. Συμπεριφέρεται με ευσέβεια και αποδεικνύει ότι είναι γνώστης των θρησκευτικών καθηκόντων.
4. Δε διστάζει να προκαλέσει τον ίδιο τον Αγαμέμνονα με τα λόγια του.
5. Συνεχίζει ο Αχιλλέας να ενδιαφέρεται μόνο για το καλό του στρατού και δεν ασχολείται με την αλαζονική συμπεριφορά του Ατρείδη· γι’ αυτό και προτείνει αμέσως την αποστολή της Χρυσήίδας στον πατέρα της (στ. 127-128).
6. Όταν απερίφραστα ο Αγαμέμνονας απαιτεί να του δοθούν τα λάφυρα του Αχιλλέα ή του Οδυσσέα ή του Αίαντα ως αντάλλαγμα για τη Χρυσηίδα που θα αποχωριστεί, τότε ο Αχιλλέας χάνει για λίγο την ψυχραιμία του και απειλεί ότι θα εγκαταλείψει τον πόλεμο και θα επιστρέφει στην πατρίδα του, αφού νιώθει αδικημένος και περιφρονημένος από τον Ατρείδη βασιλιά.
7. Η Αθηνά, όμως, σταματά την οργή του Αχιλλέα και δεν του επιτρέπει να συνεχίσει τη λεκτική διαμάχη. Παρουσιάζεται ευσεβής και συνετός στις συμβουλές της Αθηνάς και φαίνεται ότι εύκολα μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του και τα λόγια του.
Κάλχας
1. Παρουσιάζεται από τον ποιητή με μεγαλοπρέπεια και επισημότητα.
2. Είναι επιφυλακτικός και διστακτικός, αλλά και διορατικός, αφού διαβλέπει ότι αυτά που θα αποκαλύψει θα προκαλέσουν το θυμό του ισχυρού των Αχαιών.
3. Είναι επίσης προφητικός και αποκαλυπτικός.
4. Δεν εμπλέκεται σε σύγκρουση με τον Αγαμέμνονα: δεν κάνει διάλογο καθόλου με τον Αγαμέμνονα. Κι αυτό γιατί: α) ο Όμηρος δε θέλει να τον εκθέσει, γιατί είναι ιερό πρόσωπο και β) για λόγους οικονομίας του έργου πρέπει να αναμειχθεί ο Αχιλλέας.
Αγαμέμνονας
1. Η συμπεριφορά του απέναντι στο μάντη δείχνει ασέβεια.
2. Η απαίτηση να λάβει δώρο ως αντάλλαγμα για την παραχώρηση της Χρυσηίδας, δηλώνει αλαζονεία και εγωκεντρισμό.
3. Εξωθεί τον πιο γενναίο πολεμιστή των Αχαιών να αποχωρήσει από τη μάχη.
4. Ο εγωισμός του είναι φανερός και στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει την απόφασή του να κρατήσει τη Χρυσηίδα και στην έμμεση προβολή του μεγέθους της θυσίας που πρόκειται να κάνει παραχωρώντας την.
5. Η στάση του απέναντι στον Αχιλλέα δηλώνει αχαριστία.
6. Η δήλωση του Αγαμέμνονα πως ο Αχιλλέας τού είναι πιο μισητός από όλους τους άλλους αρχηγούς, δείχνει την αντιπάθειά του και το φθόνο του στο πρόσωπό του.
Η έννοια της τιμής: Η προσβολή της τιμής είναι στην ουσία το υπόβαθρο της σύγκρουσης Αγαμέμνονα – Αχιλλέα. Τα λάφυρα ήταν σημαντικά όχι μόνο ως υλικά αγαθά, αλλά και ως ένδειξη τιμής σε όποιον τα αποκτούσε. Σήμαιναν ότι αναγνωριζόταν η αξία του ως πολεμιστής. Η αφαίρεσή τους ήταν προσβολή της τιμής του ήρωα. Για τον Αχιλλέα η έννοια της τιμής συνδέεται με την αξία του ως πολεμιστής, ενώ για τον Αγαμέμνονα η έννοια της τιμής συνδέεται με το κύρος που του δίνει η εξουσία του.
Στοιχεία τεχνικής
Επική Ειρωνεία
στ. 63-68: Οι ακροατές-αναγνώστες ήδη γνωρίζουν το αίτιο του θανατικού, ενώ οι Αχαιοί το αγνοούν και μέσω του Αχιλλέα απευθύνονται στον μάντη Κάλχα για τους το αποκαλύψει. στ. 170 «στην Φθία τώρ’ αναχωρώ»: Ο Αχιλλέας δε γνωρίζει ότι είναι γραφτό του να βρει το θάνατο στην πεδιάδα της Τροίας.
στ. 174-178: Ο Αγαμέμνονας αγνοεί ότι θα μετανιώσει και ότι θα παρακαλέσει τον Αχιλλέα να γυρίσει στη μάχη.
Προοικονομία
«Μάντι κακών» (στ. 107): Πράγματι οι κακές μαντείες του Κάλχαντα για τους Έλληνες θα επαληθευτούν.
« και τετραπλά θ’ ανταμειφθείς, αν ποτέ δώσει ο Δίας οι Αχαιοί να πάρομε την πυργωμένην Τροίαν» (στ. 129-130): Όταν οι Αχαιοί κυριέψουν την Τροία θα πάρουν πλουσιοπάροχα λάφυρα.
Στ. 212-214: Προαναγγελία της μελλοντικής ταπείνωσης του Αγαμέμνονα και δικαίωσης του Αχιλλέα.
«θ’ αποζητήσουν οι Αχαιοί μια μέρα τον Πηλείδη» (στ. 241): Ο Όμηρος προοικονομεί την αποστολή πρεσβείας των Αχαιών στον Αχιλλέα.
Στερεότυπα ή τυπικά επίθετα: οργοπόδης Αχιλλεύς, η Ήρα η Λευκοχέρα, διίφιλε Πηλείδη, λαμπρομάτα κόρη, μακοβόλου Φοίβου, κλπ
στ. 248-306
Στοιχεία δομής
1η ενότητα (στ. 247-285) => Ο συμβουλευτικός ρόλος του Νέστορα
2η ενότητα (στ. 286-306) => Η απάντηση του Αγαμέμνονα και του Αχιλλέα
=> Στη σκηνή μεσολάβησης του Νέστορα ο ποιητής χρησιμοποιεί την τεχνική της επιβράδυνσης η οποία επιτυγχάνεται με την πλατιά παρουσίαση του Νέστορα και με τα παραδείγματα που αναφέρει. Μέσα από το λόγο του προοικονομείται η άσχημη για τους Αχαιούς τροπή που θα πάρει ο πόλεμος μετά την αποχώρηση του Αχιλλέα και επισημαίνεται η σημασία του Αχιλλέα μέσα στο στράτευμα.
Μετά την παρέμβαση του Νέστορα:
Αγαμέμνονας => Αρνείται να υποχωρήσει και μειώνει την ανδρεία του Αχιλλέα αποδίδοντάς την στους θεούς.
Αχιλλέας => Δηλώνει πώς δεν πρόκειται να υποταχθεί στην εξουσία του Αγαμέμνονα και διαχωρίζει τη θέση του. Δηλώνει πως θα παραχωρήσει τη Βρισηίδα. Απειλεί πως δεν θα ανεχτεί να του αφαιρεθεί τίποτα άλλο και εξακολουθεί να θεωρεί συνυπεύθυνους όλους τους Αχαιούς για την αδικία που υφίσταται.
Χαρακτηρισμός προσώπων
Νέστορας
Ξεχωρίζει για την πείρα και τη σύνεσή του. Ο λόγος του χαρακτηρίζεται από νηφαλιότητα, μετριοπάθεια και διπλωματία. Επισημαίνει τα σφάλματα και των δύο αλλά ταυτόχρονα και την ξεχωριστή θέση που έχουν μέσα στο στράτευμα.
Αγαμέμνονας
Κρατάει μόνο ότι τον συμφέρει παραμένοντας ανυποχώρητος και αλαζόνας προσπαθώντας να μειώσει την ανδρεία του Αχιλλέα.
Αχιλλέας
Εμφανής είναι η πικρία του και η οργή του. Θεωρεί συνυπεύθυνους και τους άλλους Αχαιούς. Αποφασίζει να παραδώσει τη Βρισηίδα όμως δεν υποχωρεί στο θέμα της εκδίκησης και απειλεί ότι δεν θα αφήσει να του αφαιρεθεί τίποτα άλλο.
Comments